Terry Pratchett
"Rybki małe ze wszystkich mórz"

Przełożył: Piotr W. Cholewa

-----------------------------------------------------------------

     Świat  Dysku  jest  płaski  i  leży  na  czterech  słoniach,
stojących  na  skorupie  ogromnego  żółwia,  który  płynie  przez
nieskończoną przestrzeń. Wykorzystując tę klasyczną koncepcję mi-
tologiczną jako punkt wyjścia, Pratchett z wdziękiem  i  zabawnie
parodiuje  liczne  tematy  -  Shakespeare'a, kreacjonizm, fantasy
heroiczną itd. - a dodatkowe materiały znajduje w krainach tak od
siebie  odległych  jak  starożytny  Egipt,  imperium  Azteków czy
Włochy okresu renesansu. Kiedy nie opisuje epok historycznych czy
kultur, pozwala, by spora część jego fabuł rozgrywała się w Ankh-
Morpork, tyglu wszystkich miast fantasy, będącym połączeniem  re-
nesansowej  Florencji,  wiktoriańskiego  Londynu  i współczesnego
Nowego Jorku.
     Cykl świata Dysku wykorzystuje fantasy jak krzywe  zwiercia-
dło, odbijające zniekształcony, ale rozpoznawalny  obraz dwudzie-
stowiecznych  problemów  (na  przykład  równouprawnienie  i akcja 
afirmatywna  nabierają nowej głębi, gdy wśród obywateli żyją wam-
piry, wilkołaki i zombie).
     Powieści Pratchetta można  z  grubsza  podzielić  na  cztery
grupy.
     W  cyklu  o  Rincewindzie  (Kolor magii, Blask fantastyczny,
Czarodzicielstwo, Eryk, Interesting Times,  Last  Continent)  bo-
haterem jest niekompetentny, tchórzliwy (albo wyjątkowo rozsądny)
mag, wciąż uciekający przed jakimś  niebezpieczeństwem  tylko  po
to,  by  trafić na inne, dziesięć razy gorsze. Jakkolwiek pechowo
zaczynają  się  jego  przygody,  w  końcu  zawsze  potrafi  jakoś
zwyciężyć  i  przywrócić  pozory  ładu  - w takim sensie, w jakim
używa się tego słowa na Dysku. Głównym celem satyry jest  w  tych
książkach  fantasy heroiczna, przedstawiona ze wszystkimi elemen-
tami gatunku: trollami, magami i podobną fauną.  Czarodzicielstwo
na  przykład  to  parodia Lovecraftowskiego świata potworów, Eryk
jest żartem z Faustowskiego schematu paktu z diabłem.
     Seria o babci Weatherwax (Równoumagicznienie, Trzy  wiedźmy,
Witches  Abroad,  Lords  and  Ladies,  Maskerade,  Carpe Jugulum)
przedstawia jedną z najpopularniejszych postaci cyklu: czarownicę
o żelaznym charakterze, stalowej moralności i dumie ze zbrojonego
betonu,  która  potrafi opanować każdą sytuację; jak bohater  we-
sternu, z technicznego  punktu  widzenia  jest złą wiedźmą, która
czyni dobro. Nowa wersja Upiora w operze jest podstawą Maskerade,
natomiast  Sen  nocy  letniej  to  temat  Lords and Ladies, gdzie
łagodne  duszki  szekspirowskie zastąpione zostały przez wyniosłe 
i złośliwe elfy z celtyckich mitów.
     Cztery  powieści  tworzące cykl o Śmierci (Mort, Reaper Man,
Soul Music, Hogfather) opisują przygody Śmierci, osobnika  pozba-
wionego poczucia humoru, który w sekrecie żywi cieplejsze uczucia
dla ludzi. A jego niezdolność zrozumienia  tychże  ludzi  pozwala
osiągnąć prawdziwy patos. W Morcie Śmierć bierze sobie urlop, po-
zostawiając  wszystkie  zadania  dwójce  pomocników   obdarzonych
jeszcze  bardziej  litościwymi  sercami,  w Reaper Man zaś Śmierć
staje się - chwilowo  -  śmiertelny  i  może  się  przekonać,  co
naprawdę oznacza człowieczeństwo.
     Książki o Straży Miejskiej (Straż! Straż!, Men at Arms, Feet
of Clay, Jingo, The Fifth Elephant) łączą  fantasy  z  kryminałem
policyjnym,  osiągając  odpowiednio  zabawne  rezultaty. W Straż!
Straż! dość niechlujna, ale uczciwa Nocna  Straż  z  Ankh-Morpork
musi  walczy ze smokiem, sprowadzonym w celu usunięcia rządzącego
miastem Patrycjusza i osadzenia na tronie marionetkowego  władcy.
Z kolei w Men at Arms Straż podąża śladami maniakalnego mordercy,
który szaleje z jedynym na Dysku egzemplarzem broni palnej  (zbu-
dowanym przez dyskowy odpowiednik Leonarda da Vinci).
     Oddzielna   powieść  Piramidy  wprowadza  nowoczesny  sposób
myślenia do pewnej wersji Egiptu faraonów. Moving Pictures  wyko-
rzystuje  narzędzia świata Dysku, by zbadać prawdziwą magię kina.
Small Gods prezentuje mroczny, choć zabawny  opis  powstania  re-
ligii, której jedyna "prawda" głosi, iż świat Dysku jest kulisty,
nie płaski.
     W Rybkach małych ze  wszystkich  mórz  Pratchett  prezentuje
nową przygodę babci Weatherwax, osoby chętnej do współzawodnictwa
i wierzącej przy tym, że "zająć drugie miejsce" to synonim  słowa
"przegrać"...

-----------------------------------------------------------------

     Terry Pratchett      Rybki małe ze wszystkich mórz

-----------------------------------------------------------------

     Problemy zaczęły się - nie pierwszy raz zresztą - od jabłka.
     Cała ich torba  leżała  na  białym,  nieskazitelnie  czystym
stole  babci  Weatherwax. Czerwone i okrągłe, lśniące i soczyste,
gdyby znały przyszłość, tykałyby jak bomby.
     - Zatrzymaj je sobie. Stary Hopcroft powiedział, że dostanę,
ile  zechcę  -  oświadczyła  niania  Ogg.  -  Smaczne, trochę się
marszczą, ale świetnie się trzymają.
     - Nazwał jabłka na twoją cześć? - upewniła się babcia. Każde
jej słowo było kropelką kwasu w powietrzu.
     - To przez moje rumiane policzki - wyjaśniła niania. - I wy-
leczyłam mu nogę, kiedy w zeszłym roku spadł z drabiny. I jeszcze
przygotowałam dla niego maść na łysinę.
     -  Nie podziałała - przypomniała babcia. - Ta jego peruka...
Strasznie jest zobaczyć coś takiego na kimś jeszcze żywym.
     -  Ale był wdzięczny, że okazałam zainteresowanie.
     Babcia Weatherwax nie odrywała wzroku  od  jabłek.  Owoce  i
warzywa znakomicie rosły w górach, gdzie lata były gorące, a zimy
mroźne. Percy Hopcroft znany był jako świetny sadownik, zawsze  z
pędzelkiem  z wielbłądziej sierści w ręku i chętny do seksualnych
wybryków ogrodowych.
     - Sprzedaje swoje sadzonki  w  całej  okolicy  - stwierdziła 
niania  Ogg. - Zabawnie  pomyśleć,  że  już wkrótce tysiące ludzi
będzie mogło spróbować niani Ogg.
     - Kolejne tysiące - mruknęła kwaśno babcia.
     Szalona młodość niani była niczym  otwarta  księga,  chociaż
dostępna jedynie w gładkich szarych okładkach.
     -  Dziękuję ci, Esme. - Niania Ogg rozmarzyła się na chwilę.
Potem spojrzała na koleżankę  z  fałszywą  troską.  -  Chyba  nie
jesteś  zazdrosna, prawda? Nie masz mi za złe tej chwili radości?
     - Ja? Zazdrosna? O co miałabym być  zazdrosna?  Przecież  to
tylko jabłka. Nic ważnego...
     - Tak właśnie sobie myślałam. Drobny gest, żeby zrobić przy-
jemność starszej pani. A co tam u ciebie?
     - Świetnie. Świetnie.
     - Nazbierałaś już drewno na zimę?
     - Prawie.
     - To dobrze - ucieszyła się niania Ogg. - To dobrze.
     Przez chwilę siedziały w milczeniu.  Jakiś  motyl  na  para-
pecie,   zbudzony   niezwykłym   o  tej  porze  ciepłem,  wybijał
skrzydełkami szybki rytm, próbując dosięgnąć wrześniowego słońca.
     - Twoje ziemniaki... już chyba wykopane? - zaczęła niania.
     - Tak.
     - Nasze nieźle się w tym roku udały.
     - To dobrze.
     - I zasoliłaś fasolę?
     - Tak.
     - Pewnie nie możesz się już doczekać Prób w przyszłym tygod-
niu?
     - Tak.
     - I na pewno ćwiczyłaś?
     - Nie.
     Niani Ogg wydało się, że mimo słonecznego blasku  pogłębiają
się  cienie  w kątach pokoju. Samo powietrze stawało się mroczne.
Chatka czarownicy jest czuła na nastroje właścicielki. Ale brnęła
dalej.  Głupcy  pędzą  na  złamanie  karku, są jednak ślamazarami
w  porównaniu  ze  starszymi paniami, które już niczego nie muszą  
się obawiać.
     - Przyjdziesz w niedzielę na obiad?
     - A co będzie?
     - Wieprzowina.
     - W jabłkowym sosie?
     - Tak...
     - Nie - przerwała jej babcia.
     Coś  zaskrzypiało za nianią - otworzyły się drzwi. Ktoś, kto
nie jest czarownicą, próbowałby jakoś  wytłumaczyć  to  zjawisko:
powiedziałby,  że  to tylko wiatr, oczywiście. A niania Ogg, choć
skłonna zgodzić się z tą teorią, dodałaby jednak: Dlaczego  tylko
wiatr i w jaki sposób zdołał unieść skobel?
     -  Wiesz, nie mogę tak plotkować z tobą do wieczoru - rzekła
szybko i wstała. - O tej porze roku na pewno masz mnóstwo  zajęć.
     - Tak.
     - No to już pójdę.
     - Do widzenia.
     Wiatr  zatrzasnął  drzwi, gdy niania pospiesznie maszerowała
ścieżką.
     Przyszło jej do głowy, że być może posunęła się odrobinę  za
daleko. Ale tylko odrobinę.
     Kłopot  z  byciem  czarownicą  -  przynajmniej w przekonaniu
niektórych osób - polega na tym, że człowiek musi tkwić  na  wsi.
Niani  to  nie  przeszkadzało.  Miała  tu wszystko, czego potrze-
bowała.  Miała  wszystko,  czego potrzebowała kiedykolwiek,  choć  
w przeszłości kilka razy skończyli się jej mężczyźni. Obce strony
nadają się do krótkich odwiedzin, ale do niczego poważnego.  Mają
tam  ciekawe  drinki  i  zabawne  jedzenie,  lecz  obce strony to
miejsce,  dokąd  się wyrusza, robi to, co być może trzeba zrobić, 
i wraca tutaj  gdzie  się  żyje  naprawdę.  Niania Ogg była tutaj
szczęśliwa.
     Oczywiście, pomyślała, przechodząc  przez  trawnik,  nie  ma
takiego  widoku z okna. Niania mieszkała w miasteczku, ale babcia
mogła spojrzeć ponad lasem, ponad polami, aż po  wielki,  kolisty
horyzont Dysku.
     Taki widok, twierdziła niania, może wyssać człowiekowi umysł
z głowy.
     Tłumaczyli  jej  kiedyś,  że  świat  jest  płaski,  co  jest
rozsądne, i że płynie w przestrzeni na grzbietach czterech słoni,
stojących na skorupie żółwia - co nie musi się zgadzać z  rozsąd-
kiem. Wszystko to jednak działo się Gdzieś Tam, i mogło się sobie
dziać z błogosławieństwem i całkowitą obojętnością  niani, dopóki
ona sama żyła we własnym światku o średnicy dziesięciu mil, który
wciąż nosiła wokół siebie.
     Esme Weatherwax chciała jednak więcej,  niż  mogło  jej  dać
nieduże królestwo. Była inną czarownicą.
     Niania zaś za swój obowiązek uważała obronę babci Weatherwax
przed nudą. Cała ta sprawa z jabłkami była drobnostką,  niewielką
złośliwością,  jeśli  się  nad  nią zastanowić, lecz Esme potrze-
bowała czegoś, co każdy dzień  czyni  wartym  przeżywania.  Skoro
musi  to być gniew i zazdrość, niech będzie. Babcia zacznie teraz
planować jakieś małe zwycięstwo,  drobne  upokorzenie,  o  którym
tylko one dwie będą wiedzieć. I na tym się skończy. Niania żywiła
przekonanie, że poradzi sobie ze złym humorem  przyjaciółki.  Ale
na pewno nie z jej znudzeniem. Znudzona czarownica jest zdolna do
wszystkiego.
     Ludzie powtarzają czasem: "Za dawnych  lat  musieliśmy  sami
szukać  sobie  rozrywek",  jakby  był  to  znak  jakiejś moralnej
przewagi. Może zresztą był, ale  nikt  by  nie  chciał,  żeby  to
czarownica  zaczęła  się  nudzić i szukać sobie rozrywek. Głównie
dlatego,  że  czarownice  miewają  o  rozrywkach   najdziwniejsze
wyobrażenia. A  Esme była bez wątpienia najpotężniejszą czarowni-
cą, jaka żyła w górach od pokoleń.
     W dodatku zbliżały się Próby, a one zawsze na  parę  tygodni
gwarantowały  Esme właściwy nastrój. Współzawodnictwo cieszyło ją
niczym mucha pstrąga.
     Niania Ogg także lubiła Próby Czarownic. Można było przyjem-
nie spędzić dzień na powietrzu, a wieczorem rozpalano wielkie og-
nisko. Czym byłyby Próby Czarownic bez solidnego ogniska  na  za-
kończenie?
     Potem można w popiele piec ziemniaki.

                                -oOo-

     Popołudnie  zmieniło  się  w wieczór, a cienie z kątów, spod
stołków i blatów wypełzły i zlały się w jeden.
     Babcia bujała się lekko na fotelu, a mrok spowijał ją  coraz
bardziej. Jej twarz przybrała wyraz głębokiego skupienia.
     Drwa  w  palenisku  rozsypały się w popiół. Jedna po drugiej
gasły iskierki.
     Mrok gęstniał.
     Stary zegar tykał na kominku. Przez długi czas był to jedyny
słyszalny odgłos.
     Potem  rozległ  się  cichy szelest. Papierowa torba na stole
poruszyła się i zmarszczyła jak przekłuty balon. Powietrze z wol-
na wypełnił silny zapach zgnilizny.
     Po chwili wypełzł pierwszy robak.

                                 -oOo-

     Niania  Ogg  zdążyła wrócić do domu i właśnie nalewała sobie
piwa,  kiedy  ktoś  zastukał. Z westchnieniem  odstawiła  dzbanek  
i poszła otworzyć drzwi.
     - O,  witam  panie. Co porabiacie w tych stronach? W dodatku 
w taki chłodny wieczór?
     Cofnęła się do pokoju, a za nią weszły jeszcze trzy  czarow-
nice. Nosiły  czarne  szaty i szpiczaste kapelusze, jak przystało 
w tym fachu. Dzięki temu każda  z  nich  wyglądała  inaczej.  Nic
bardziej  niż  jednolity  kostium nie pozwala człowiekowi wyrazić
swojej  indywidualności.  Zmarszczka  tutaj  i  zakładka  tam  to
szczegóły,  które tym głośniej krzyczą wobec pozornej, no... jed-
nolitości.
     Kapelusz babuni Beavis na przykład miał bardzo płaskie rondo
i  czubek,  którym  można  by czyścić uszy. Niania lubiła babunię
Beavis. Była może nazbyt wykształcona, co czasami wręcz  wylewało
się  jej  z ust, ale wąchała tabakę i sama naprawiała sobie buty, 
a to w uproszczonej wizji świata niani Ogg oznaczało, że jest się 
W Porządku.
     Ubranie  matuli  Dismass cechował nieład zrozumiały u kogoś,
kto wskutek odklejonej siatkówki w oku duszy żył w  różnych  cza-
sach   jednocześnie.  Psychiczne  zamieszanie  jest  dostatecznie
kłopotliwe u zwykłych ludzi, a o wiele gorsze, gdy umysł ma zdol-
ności okultystyczne. Pozostawała jedynie nadzieja, że tylko swoją
bieliznę nosi na wierzchu.
     Niania wiedziała, że z matulą jest coraz gorzej. Czasami jej
pukanie było słychać na kilka godzin przed przybyciem. Za to śla-
dy na ścieżce pojawiały się po paru dniach.
     Serce niani zamarło na widok trzeciej czarownicy, i  to  nie
dlatego,  że  Letycja  Skorek była złą kobietą. Wręcz przeciwnie.
Uważano ją za przyzwoitą, pełną dobrych chęci i łagodną, przynaj-
mniej dla mniej agresywnych zwierząt i co czystszych dzieci. Zaw-
sze chętnie wyświadczała człowiekowi przysługę. Problem w tym, że
wyświadczała ją dla jego dobra, choćby nawet ta przysługa nie by-
ła dobra akurat w jego mniemaniu. W rezultacie człowiek tak jakby
przewracał się na drugą stronę, a to już niedobrze.
     W  dodatku  była  zamężna.  Niania  nie  miała nic przeciwko
zamężnym czarownicom. Przecież nie istniały  żadne  reguły.  Sama
miała  w  życiu licznych mężów, a z trzema nawet wzięła ślub. Ale
pan Skorek  był  emerytowanym  magiem,  dysponującym  podejrzanie
wielkimi zasobami złota. Niania podejrzewała więc, że dla Letycji
czary to tylko sposób na zabicie czasu. Że są tym, czym  dla  in-
nych kobiet w pewnych klasach haftowanie ornatów do kościoła albo
odwiedzanie biedaków.
     Była też bogata. Niania nie miała pieniędzy, stąd jej  odru-
chowa niechęć do takich, którzy mieli.
     Letycja  nosiła  aksamitny płaszcz, tak czarny, że wyglądał,
jakby ktoś wyciął dziurę w świecie. Niania nie miała nic takiego.
Więcej:  niania  wcale  nie chciała pięknego aksamitnego płaszcza 
i  nie  zależało jej na takich rzeczach. Nie rozumiała więc, dla-
czego inni mają je posiadać.
     -  Dobry  wieczór, Gytho. Co u ciebie słychać? - powitała ją
babunia Beavis.
     Niania wyjęła fajkę z zębów.
     - Jestem zdrowa jak rzepa. Wejdźcie.
     - Ten deszcz jest okropny - stwierdziła matula Dismass.
     Niania spojrzała na niebo, fioletowe i czyste  w  wieczornym
chłodzie.  Ale  tam,  gdzie  przebywał  teraz umysł matuli, praw-
dopodobnie trwała ulewa.
     - Wejdź, osuszysz się - zaproponowała uprzejmie.
     - Niech szczęśliwe gwiazdy świecą nad  naszym  spotkaniem  -
rzekła Letycja.
     Niania  ze zrozumieniem pokiwała głową. Letycja zawsze prze-
mawiała tak,  jakby  uczyła  się  czarownictwa  z  książki  kogoś
całkiem pozbawionego wyobraźni.
     - No tak - mruknęła.
     Rozmawiały  uprzejmie  do  chwili, gdy niania podała herbatę 
i ciasteczka. Wtedy głos zabrała babunia Beavis.
     - Jesteśmy komitetem Prób, nianiu - oznajmiła tonem wyraźnie
wskazującym, że zaczyna się oficjalna część wizyty.
     - Tak? Naprawdę?
     - Weźmiesz udział, przypuszczam?
     - Oczywiście. Zrobię, co do mnie należy.
     Niania  zerknęła  w  bok.  Letycja  miała na twarzy uśmiech,
który wcale się jej nie spodobał.
     - W tym roku jest duże zainteresowanie - podjęła babunia.  -
Ostatnio sporo dziewcząt wybiera nasz fach.
     - Żeby zdobywać chłopców, można by pomyśleć - wtrąciła Lety-
cja i prychnęła z wyższością.
     Niania powstrzymała się od komentarza. Wykorzystywanie magii
do  zdobywania  chłopców  wydawało się jej całkiem rozsądnym zas-
tosowaniem. W dodatku jednym z podstawowych zastosowań.
     - To miło - stwierdziła. - Zawsze to lepiej  wygląda,  kiedy
startuje nas więcej. Ale.
     - Przepraszam, nie zrozumiałam - zdziwiła się Letycja.
     -  Powiedziałam "ale" - wyjaśniła niania - bo ktoś zamierzał
to powiedzieć, zgadza się? Cała  ta  pogawędka  była  wstępem  do
wielkiego "ale". Znam się na tym.
     Wiedziała,  że narusza protokół. Powinny rozmawiać uprzejmie
jeszcze co najmniej  siedem  minut,  zanim  wreszcie  przejdą  do
rzeczy. Ale obecność Letycji działała jej na nerwy.
     - Chodzi o Esme Weatherwax - wyjaśniła babunia Beavis.
     - Tak? - odparła niania, wcale nie zaskoczona.
     - Też pewnie weźmie udział?
     - Nie słyszałam, żeby kiedyś zrezygnowała.
     Letycja westchnęła.
     -  Zapewnie  nie...  nie mogłaby jej pani przekonać, żeby...
żeby w tym roku się wycofała?
     Niania była wstrząśnięta.
     - Znaczy: toporem? - upewniła się.
     Trzy wiedźmy wyprostowały się jednocześnie.
     - Widzisz... - zaczęła babunia, odrobinę zawstydzona.
     - Powiem szczerze, pani Ogg - przerwała jej Letycja. - Trud-
no  jest  skłonić  kogoś  do udziału w Próbach, kiedy wiadomo, że
wystąpi w nich panna Weatherwax. Ona zawsze wygrywa.
     - Zgadza się - przyznała niania. - To jest konkurs.
     - Ale ona zawsze wygrywa!
     - I co?
     - W innych konkursach - rzekła Letycja - wolno jednej osobie
wygrać najwyżej trzy lata z rzędu, a potem musi się na jakiś czas
odsunąć.
     - Tak, ale tu chodzi o czarowanie. Zasady są inne.
     - A jakież to?
     - Nie ma żadnych.
     Letycja poprawiła spódnicę.
     - Może pora, by je wprowadzić.
     - Aha - mruknęła niania. - A wy chcecie pójść i  wytłumaczyć
to Esme? Odważysz się, babuniu?
     Babunia  Beavis  unikała jej spojrzenia. Matula Dismass wpa-
trywała się w zeszły tydzień.
     - Rozumiem, że panna Weatherwax jest bardzo dumną kobietą  -
odezwała się Letycja.
     Niania Ogg pyknęła z fajki.
     -  Równie dobrze można powiedzieć, że morze jest pełne wody.
     Trzy czarownice przez chwilę rozważały jej słowa.
     - Sądzę, że to cenna uwaga - przyznała Letycja.  -  Ale  jej
nie zrozumiałam.
     -  Jeśli  w morzu nie ma wody, to nie jest ono morzem, tylko
taką  wściekle  wielką  dziurą  w ziemi - wyjaśniła niania Ogg. -
Z  Esme  też  o to chodzi... - Głośno pociągnęła z cybucha. - Ona 
się  składa z samej dumy, rozumiecie? Nie jest po prostu dumną o-
sobą.
     - Może więc powinna się nauczyć skromności...
     - A z jakiego powodu ma być skromna? - zapytała ostrym tonem
niania.
     Ale Letycja, jak wiele miękkich z pozoru osób, wewnątrz była
twarda i niełatwo się uginała.
     - Ta kobieta wyraźnie ma naturalny talent i naprawdę powinna
być wdzięczna za...
     W tym miejscu niania Ogg przestała  słuchać.  "Ta  kobieta",
myślała. Więc do tego doszło.
     W każdym fachu wygląda to podobnie. Prędzej czy później ktoś
uznaje, że konieczna jest  organizacja.  A  wtedy  jednego  tylko
można  być  pewnym:  że  organizatorzy nie są tymi ludźmi, którzy
w  powszechnej  opinii osiągnęli szczyty zawodowych umiejętności.  
Ci ludzie zbyt ciężko pracują. Trzeba uczciwie przyznać, że orga-
nizowaniem nie zajmują się także ci najgorsi.  Oni  również  zbyt
ciężko pracują. Nie mają innego wyjścia.
     Nie,  do takich spraw zabierają się ludzie mający dość czasu
oraz skłonność do biegania i krzątaniny. I znowu trzeba  uczciwie
przyznać,  że  świat potrzebuje ludzi, którzy krzątają się i bie-
gają. Tyle że niekoniecznie trzeba ich lubić.
     Nagła cisza była znakiem, że Letycja skończyła.
     - Naprawdę? Coś podobnego -  powiedziała  niania.  -  To  ja
jestem  naturalnie utalentowana. My, Oggówny, mamy czary we krwi.
Nigdy nie musiałam się z nimi  męczyć.  Ale  Esme...  Owszem,  ma
trochę  talentu,  to  fakt,  ale niezbyt wiele. Ona tylko każe mu
pracować ciężko jak demony. A wy chcecie ją prosić,  żeby  przes-
tała?
     - Miałyśmy raczej nadzieję, że pani to zrobi - odparła Lety-
cja.
     Niania otworzyła usta, by rzucić jedno czy dwa przekleństwa,
ale zrezygnowała.
     -  Wiecie  co?  Możecie  jej  to  jutro  powiedzieć - zapro-
ponowała. - A ja pójdę z wami, żeby ją przytrzymać.

                             -oOo-

     Kiedy nadeszły dróżką, babcia Weatherwax zbierała Zioła.
     Codzienne zioła dla chorych albo do kuchni zwane są  prosty-
mi. Zioła babci nie były  proste.  Były  wyrafinowane, albo i go-
rzej. Nie zbierało się ich z eleganckim koszykiem  i  parą błysz-
czących  nożyc.  Babcia  używała  noża.  I  trzymanego przed sobą 
krzesła. Oraz  skórzanego  kapelusza,  rękawic  i  fartucha  jako
drugiej linii obrony.
     Nawet  ona nie wiedziała, skąd pochodzą niektóre Zioła.  Ko-
rzonki i nasiona sprowadzano z całego świata, a może  z  większej
jeszcze  odległości.  Część  miała kwiaty, które odwracały się za
przechodzącym, inne strzelały cierniami do przelatujących ptaków,
a  kilka  babcia  przywiązała  do palików - nie po to, by się nie
przewróciły, ale po to, by na drugi dzień wciąż były na  miejscu.
     Niania  Ogg  nigdy  nie  próbowała  wyhodować żadnego zioła,
którego  nie  można  palić  albo  nadziać  nim  kurczaka.   Teraz
słyszała, jak babcia pomrukuje:
     - No dobra, łobuzy...
     -  Dzień  dobry,  panno Weatherwax - zawołała głośno Letycja
Skorek.
     Babcia Weatherwax zesztywniała,  bardzo  ostrożnie  opuściła
krzesło i odwróciła się powoli.
     - Pani - poprawiła.
     - Wszystko jedno - zapewniła wesoło Letycja. - Mam nadzieję,
że dobrze się pani czuje?
     - Aż do teraz.  -  Babcia  niemal  niedostrzegalnie  skinęła
głową pozostałym trzem czarownicom.
     Zapadła wibrująca cisza, która wzbudziła lęk niani Ogg. Bab-
cia powinna ich przecież zaprosić na filiżankę czegoś. Tego wyma-
ga rytuał. Trzymanie ludzi na dworze dowodziło fatalnych  manier.
Prawie,  choć  nie  aż  tak  fatalnych,  jak  nazwanie  starszej,
niezamężnej czarownicy "panną".
     - Przyszłyście w sprawie Prób - stwierdziła babcia.
     Letycja niemal zemdlała.
     - Tego... Skąd...
     -  Bo  wyglądacie  jak  komitet. Nietrudno zgadnąć. - Babcia
ściągnęła rękawice. - Zwykle nie potrzebowałyśmy komitetu. Wieści
się rozchodziły i wszystkie zjawiałyśmy się gdzie trzeba. A teraz
nagle  ktoś  wszystko  organizuje...  -   Przez   chwilę   babcia
wyglądała,  jakby  toczyła  ciężką wewnętrzną bitwę, ale wreszcie
dodała obojętnie: - Kociołek stoi na ogniu. Lepiej wejdźcie.
     Niania odprężyła się. Może jednak istnieją zwyczaje, których
nie  złamie  nawet  babcia Weatherwax. Choćby ktoś był twoim naj-
gorszym wrogiem, trzeba go zaprosić, podać herbatę i  ciasteczka.
Więcej:  im  gorszy wróg, tym lepsza jest zastawa i wyższa jakość
ciasteczek.  Później  można  gościom  życzyć,  żeby  ich   piekło
pochłonęło,  ale  pod  własnym dachem należy ich karmić, póki nie
pękną.
     Małe, ciemne oczy niani spostrzegły, że kuchenny stół  wciąż
jeszcze błyszczy wilgocią po niedawnym myciu.
     Kiedy  napełniono  już  filiżanki i wymieniono uprzejmości - 
a przynajmniej kiedy wypowiedziała je Letycja, babcia zaś przyję-
ła w milczeniu -  samozwańcza  przewodnicząca  poprawiła  się  na
krześle.
     - W tym roku zainteresowanie Próbami jest duże - zaczęła.  -
Panno... eee... pani Weatherwax.
     - To dobrze.
     -  Wygląda wręcz na to, że czarownictwo w Ramtopach przeżywa
coś w rodzaju renesansu.
     - Renesansu, tak? Coś podobnego.
     - To rozsądny wybór tych młodych kobiet, droga prowadząca do
władzy. Nie sądzi pani?
     Wiele  osób  umie  mówić kąśliwym tonem - niania wiedziała o
tym dobrze.  Ale  babcia  Weatherwax potrafiła też kąśliwie _słu-
chać_.  Potrafiła  sprawić,  by coś zabrzmiało głupio, tylko tego 
wysłuchując.
     - Ma pani ładny kapelusz  -  zauważyła  babcia.  -  Aksamit,
prawda? Nie pochodzi z naszych okolic, jak się domyślam.
     Letycja musnęła rondo i zaśmiała się lekko.
     - To od Boggiego z Ankh-Morpork.
     - Doprawdy? Kupiony w sklepie?
     Niania  Ogg  zerknęła  w  kąt  pokoju, gdzie na stojaku stał
odrapany drewniany  stożek.  Przypięte  do  niego  zwoje  czarnej
bawełny  i wiklinowe witki tworzyły podstawę wiosennego kapelusza
babci.
     - Szyty u krawca - poprawiła Letycja.
     - I te spinki - ciągnęła babcia. - Same półksiężyce  i  syl-
wetki kotów...
     - Ty też masz broszkę w kształcie półksiężyca, prawda, Esme?
- wtrąciła niania Ogg, uznawszy, że nadeszła odpowiednia  chwila,
by  oddać  strzał  ostrzegawczy.  Od  czasu  do czasu, kiedy była 
w kwaśnym humorze, babcia  miała  sporo do powiedzenia  na  temat
biżuterii czarownic.
     -   To   prawda,   Gytho.   Posiadam   broszkę  w  kształcie
półksiężyca. Taki istotnie jest jej  kształt.  Bardzo  praktyczny
kształt  do spinania płaszcza, taki półksiężyc. Ale u mnie to nic
nie znaczy. Zresztą, przerwałaś mi właśnie wtedy, kiedy  chciałam
zauważyć,  jak  twarzowe spinki nosi pani Skorek. Bardzo... magi-
czne.
     Niania odwróciła głowę jak kibic na meczu tenisowym i  spoj-
rzała na Letycję. Chciała się przekonać, czy zabójcza strzała do-
sięgła  celu.  Ale  Letycja się uśmiechała... Niektórzy po prostu 
nie potrafią zobaczyć tego, co oczywiste, nawet na końcu dziesię-
ciofuntowego młota.
     - Skoro już mowa o magii... - rzekła Letycja,  jak  urodzona
przewodnicząca  zmuszając  pozostałe,  by  przeszły  do kolejnego
punktu programu. - Pomyślałam, że omówimy  z  panią  kwestię  jej
uczestnictwa w Próbach.
     - Tak?
     -  Czy  sądzi  pani...  to znaczy: czy nie sądzi pani, że to
trochę nieuczciwe wobec innych, że wygrywa pani co roku?
     Babcia Weatherwax spojrzała na podłogę, a potem na sufit.
     - Nie - uznała w końcu. - Jestem od nich lepsza.
     - Nie wydaje się pani, że odbiera  to  ducha  innym  uczest-
niczkom?
     Znowu to badanie podłogi i sufitu...
     - Nie.
     - Ale startują, wiedząc, że nie zwyciężą.
     - Ja też.
     - Nie, pani z pewnością...
     - Chcę powiedzieć, że też startuję, wiedząc, że nie zwyciężą
- wyjaśniła jadowicie babcia. - A one powinny startować, wiedząc,
że  ja  nie zwyciężę. Nic dziwnego, że przegrywają, skoro nie po-
trafią osiągnąć właściwego stanu umysłu.
     - To gasi ich entuzjazm.
     Twarz babci wyrażała szczere zdumienie.
     - A co im przeszkadza walczyć o drugie miejsce?
     Letycja nie dawała za wygraną.
     - Mieliśmy nadzieję, że uda się nam przekonać  panią,  Esme,
do  przejścia w stan spoczynku. Mogłaby pani na przykład wygłosić
krótkie, zachęcające przemówienie, wręczyć nagrodę i... i  możli-
we, że nawet zostać... no, jedną z sędziów.
     -  Będą  sędziowie? Nigdy nie byli potrzebni. Wszyscy zwykle
wiedzieli, kto wygrał.
     - To prawda - poparła ją niania.  Przypomniała  sobie  sceny
pod  koniec  jednych  czy  drugich  Prób.  Kiedy wygrywała babcia
Weatherwax, wszyscy o tym wiedzieli. - Szczera prawda.
     - Byłby to miły gest - ciągnęła Letycja.
     - Kto postanowił, że potrzebni są sędziowie? - spytała  bab-
cia.
     - Tego... komitet... to znaczy... właśnie... kilka z nas się
zebrało. Tylko żeby pokierować sprawami...
     - Rozumiem. Flagi?
     - Słucham?
     - Chcecie porozwieszać takie małe chorągiewki na  sznurkach?
I  może  jeszcze  ktoś będzie sprzedawał jabłka na patyku i takie
rzeczy?
     - Jakieś dekoracje z pewnością...
     - Jasne. Tylko nie zapomnijcie o ognisku.
     - Ależ oczywiście. Jeśli tylko będzie miłe i bezpieczne.
     - No tak. Zgadza się.  Wszystko  powinno  być  miłe  i  bez-
pieczne.
     Pani Skorek odetchnęła z ulgą.
     - No cóż, widzę, że wszystko ustaliłyśmy - powiedziała.
     - Doprawdy? - zdziwiła się babcia.
     - Myślałam, że zgodziłyśmy się...
     - Zgodziłyśmy? Rzeczywiście? - Babcia sięgnęła po pogrzebacz
i gwałtownie szturchnęła palenisko. - Rozważę te sprawy.
     - Nie wiem, pani Weatherwax, czy mogę być z panią szczera  -
rzuciła Letycja.
     Pogrzebacz zamarł w powietrzu.
     - Słucham.
     -  Zdaje  pani  sobie  sprawę, że czasy się zmieniają. Chyba
wiem, tak mi się wydaje, skąd w pani to przekonanie, że musi pani
wszystkich  traktować  z wyższością i nieuprzejmie. Ale proszę mi
wierzyć, a mówię to jako przyjaciółka, że  będzie  pani  łatwiej,
jeśli  trochę  pani złagodnieje i spróbuje być milsza. Jak choćby
obecna tu nasza siostra Gytha.
     Uśmiech niani Ogg zmienił  się  w  kamienną  maskę.  Letycja
zdawała się tego nie zauważać.
     -   Obawiają   się   pani   chyba  wszystkie  czarownice  na
pięćdziesiąt mil stąd - mówiła dalej.  -  Przyznaję,  że  posiada
pani  sporo  cennych umiejętności, ale czary nie polegają na tym,
żeby być starą zrzędą i  straszyć  ludzi.  Mówię  to  jako  przy-
jaciółka...
     - Proszę mnie znowu odwiedzić, gdyby trafiły panie w te oko-
lice - przerwała jej babcia.
     To był sygnał. Niania Ogg poderwała się nerwowo.
     - Myślałam, że przedyskutujemy... - protestowała Letycja.
     - Odprowadzę was do głównego traktu - obiecała niania,  pod-
nosząc czarownice z krzeseł.
     - Gytho! - rzuciła ostro babcia Weatherwax, kiedy cała grupa
znalazła się już za progiem.
     - Tak, Esme?
     - Mam nadzieję, że jeszcze do mnie zajrzysz.
     - Tak, Esme.
     Niania ruszyła biegiem, by  doścignąć  trójkę  czarownic  na
ścieżce.
     Letycja  kroczyła  z  godnością. Błędem byłoby oceniać ją po
obwisłych  policzkach  i  wyszukanej  fryzurze,  po  bezsensownej
gestykulacji podczas rozmowy. Była przecież czarownicą. A kto za-
czepi czarownicę,  ten...  ten  stanie  przed  czarownicą,  którą
właśnie zaczepił.
     -  Nie  jest  miłą  osobą  - świergotała Letycja. Ale był to
świergot wielkiego drapieżnego ptaka.
     - Ma pani rację - zgodziła się niania. - Ale...
     - Najwyższy czas, żeby pokazać jej właściwe miejsce.
     - Niby...
     - Dręczy panią straszliwie, pani Ogg. Zamężną kobietę w pani
wieku!
     Niania zmrużyła oczy - tylko na chwilę.
     - Taki ma styl - stwierdziła.
     - Bardzo złośliwy i niemiły styl, moim zdaniem!
     -  O  tak - potwierdziła krótko niania. - Style często takie
są. Ale pani...
     - Wystawisz coś na straganie, Gytho? - wtrąciła  pospiesznie
babunia Beavis.
     -  Przyniosę może parę buteleczek... - Niania Ogg westchnęła
z rezygnacją.
     - Och, domowe wino? - ucieszyła się Letycja. - Jak miło.
     - Coś w rodzaju wina, owszem - przyznała niania.  -  No,  tu
już  macie  drogę.  Ja  tylko...  Ja tylko powiem jeszcze "dobra-
noc"...
     - To poniżające, że tak pani biega koło niej - orzekła Lety-
cja.
     -  Cóż,  może.  Rzeczywiście. Można się przyzwyczaić. Dobrej
nocy.
     Kiedy wróciła do chatki, babcia Weatherwax stała  na  środku
pokoju z twarzą jak nie pościelone łóżko i skrzyżowanymi ramiona-
mi. Tupała nogą.
     - Wyszła za maga - oznajmiła,  gdy  tylko  jej  przyjaciółka
przekroczyła próg. - Nie powiesz mi chyba, że to właściwe.
     -  No wiesz, magowie mogą się żenić. Muszą tylko oddać laskę
i szpiczasty kapelusz. Żadne prawo  im  tego  nie  zakazuje,  pod
warunkiem, że zrezygnują z magii. Praca powinna być im żoną.
     -  Myślę,  że mieć taką żonę, to rzeczywiście ciężka praca -
mruknęła babcia, rozciągając wargi w kwaśnym uśmieszku.
     - Dużo marynowałaś w tym roku? - spytała  niania,  wykorzys-
tując  nowe  skojarzenia ze słowem "ocet", jakie właśnie przyszły
jej do głowy.
     - Muszki zalęgły mi się z cebuli.
     - Szkoda. Tak lubisz cebulę.
     - Nawet  muszki  muszą  coś jeść. - Babcia zerknęła gniewnie  
w stronę drzwi. - Miły gest... - burknęła.
     -  Ma szydełkowaną serwetkę na pokrywie w wygódce - poinfor-
mowała niania.
     - Różową?
     - Tak.
     - Miło.
     - Nie jest zła. Robi  dużo  dobrego  w  Skrzypkowym  Łokciu.
Ludzie dobrze o niej mówią.
     Babcia parsknęła niechętnie.
     - A czy o mnie dobrze mówią?
     - Nie, Esme. O tobie mówią szeptem.
     - Bardzo dobrze. Widziałaś jej spinki?
     - Wydały mi się całkiem ładne, Esme.
     -  To całe dzisiejsze czarownictwo. Sama biżuteria i żadnych
pantalonów.
     Niania,  która  i  jedno,  i  drugie  uważała   za   zbędne,
spróbowała wznieść wał ochronny przed wzbierającą falą żółci.
     -  To  właściwie zaszczyt, że tak się boją twojego udziału -
zauważyła.
     - To miłe.
     Niania westchnęła.
     - Czasami warto spróbować czegoś miłego, Esme.
     - Nigdy  nikomu  nie  szkodzę, jeśli nie mogę  pomóc.  Wiesz  
o tym, Gytho. I  nie  potrzebuję  żadnych  falbanek ani fikuśnych
etykietek.
     Niania westchnęła, tym razem ciężej. Oczywiście, to  prawda.
Babcia  była  staromodną  czarownicą.  Nie robiła tego, co ludzie
uważali za dobre, tylko to, co słuszne. Kłopot w tym,  że  ludzie
nie  zawsze doceniają słuszność. Choćby wczoraj, kiedy stary Pol-
litt spadł z konia. Chciał  dostać  jakiś  środek  przeciwbólowy,
potrzebował  zaś  kilku sekund agonii, kiedy babcia nastawiała mu
zwichnięty staw. A ludzie pamiętali ból.
     Łatwiej żyć z nimi, kiedy pamięta się o falbankach,  okazuje
się  troskę,  pyta  "Jak  się  czujecie?" Esme nie zadawała sobie
trudu  pytaniem,  bo  przecież  wiedziała.  Niania  Ogg   również
wiedziała, ale też zdawała sobie sprawę, że zdradzenie tej wiedzy
budzi u innych ciężkie dreszcze.
     Pochyliła głowę. Stopa babci wciąż stukała o podłogę.
     - Planujesz coś, Esme? Znam cię. Masz tę minę...
     - Jaką minę, jeśli wolno spytać?
     - Taką samą jak wtedy,  kiedy  znaleziono  na  drzewie  tego
gołego  bandytę. Cały czas wrzeszczał, że ściga go jakiś straszny
potwór. Zabawne, ale nie było żadnych śladów łap. Taką minę.
     - Zasłużył na więcej za to, co zrobił.
     - Tak... I jeszcze miałaś taką minę, kiedy znaleźli  starego
Hoggetta  całego w sińcach w jego chlewiku, a on nie chciał o tym
mówić.
     - Chodzi ci o starego Hoggetta bijącego żonę, czy o  starego
Hoggetta,  który  już  nigdy nie podniesie ręki na kobietę? - up-
ewniła się babcia, a jej wargi ułożyły się w  coś,  co  można  by
nazwać uśmiechem.
     -  Miałaś  też  taką  minę,  kiedy śnieg osunął się na chatę
Millsona zaraz po tym,  jak  nazwał  cię  starym,  wścibskim  to-
bołem...
     Babcia  zawahała się. Niania była prawie pewna, że osunięcie
nastąpiło z przyczyn naturalnych, a także, że babcia wie  o  tych
podejrzeniach. Duma toczyła walkę z uczciwością...
     - To możliwe - stwierdziła wreszcie babcia.
     - Minę kogoś, kto może zjawić się na Próbach i... i coś zro-
bić.
     Od wzroku babci Weatherwax powinno zaskwierczeć powietrze.
     - Aha. Więc o to mnie podejrzewasz? Do tego doszłyśmy,  tak?
     - Letycja uważa, że należy iść z duchem czasów...
     -  I  co?  Masz  rację, powinnyśmy. Idę z duchem czasów. Ale
nikt nie powiedział, że  trzeba  go  popychać.  Chcesz  już  iść,
Gytho, jak przypuszczam. Chętnie zostanę sama z moimi myślami.
     Myśli  niani,  która z ulgą spieszyła ścieżką w stronę domu,
krążyły wokół faktu, że babcia Weatherwax nie jest dobrą  reklamą
czarownictwa.  Oczywiście,  w  czarach  jest  najlepsza,  nie  ma
wątpliwości. Przynajmniej w  niektórych.  Ale  młoda  dziewczyna,
która  wybiera  sobie  takie życie, może spytać: Czy o to chodzi?
Człowiek pracuje ciężko i wyrzeka się różnych rzeczy, a  w  końcu
osiąga jedynie ciężką pracę i wyrzeczenia?
     To nieprawda, że babcia nie miała żadnych przyjaciół, jednak
wzbudzała głównie szacunek. Ludzie szanują  też  chmury  burzowe.
Chmury odświeżają glebę. Są potrzebne. Ale nie są miłe.

                              -oOo-

     Niania Ogg położyła się do łóżka w trzech flanelowych koszu-
lach, ponieważ w jesienne noce pojawiały się już przymrozki. Była
też pełna niepokoju.
     Wiedziała,  że wojna została wypowiedziana. Wzburzona babcia
zdolna była do strasznych rzeczy, a  fakt,  iż  rzeczy  te  przy-
trafiały  się  tym, którzy w pełni na nie zasługiwali, nie czynił
ich mniej strasznymi. Niania była pewna, że przyjaciółka  planuje
coś potwornego.
     Sama  niezbyt  lubiła  zwyciężać.  Zwyciężanie  to  nałóg, z
którym ciężko zerwać, w dodatku stawiający  człowieka  w  pozycji
trudnej   do  obrony.  Trzeba  iść  przez  życie  czujnie,  wciąż
wyglądając nowej dziewczyny z lepszą miotłą czy szybszą  ręką  na
żabie.
     Przewróciła się pod górą kaczego puchu.
     W świecie babci Weatherwax nie było miejsca na drugie miejs-
ca. Albo się wygrywało, albo przegrywało. W przegrywaniu  zresztą
nie  ma nic złego, poza tym oczywiście, że się wtedy nie wygrywa.
Niania starała się stosować taktykę godnej przegranej. Ludzie lu-
bią  tych, którzy prawie wygrywają. Stawiają wtedy drinmi i mówią
"Minimalnie pani przegrała", co jest ładniejszym komplementem  od
"Minimalnie pani wygrała".
     Przegrani  mają więcej zabawy, uważała. Ale babci Weatherwax
szkoda było czasu na takie rzeczy.
     W ciemnej chacie, babcia  Weatherwax  patrzyła,  jak  gaśnie
ogień.
     Ściany  pokoju były szare, barwy, jaką stary tynk nabywa nie
tyle od brudu, ile z powodu wieku. Nie miało tu miejsca  nic,  co
nie  było  użyteczne,  przydatne, nie pracowało na siebie. Niania
Ogg każdą płaską powierzchnię w swym domu zmuszała  do  służby  w
roli  tła  dla  ozdób i kwiatów w doniczkach. Ludzie dawali niani
Ogg różne rzeczy. Tanie, odpustowe śmiecie, jak nazywała je  bab-
cia  -  przynajmniej  publicznie.  Co  myślała o nich w skrytości
swego umysłu, tego nigdy nie zdradzała.
     W tych szarych godzinach nocy niełatwo jest  rozważać  fakt,
że  ludzie  przyjdą  na jej pogrzeb chyba tylko po to, by się up-
ewnić, iż naprawdę nie żyje.

                             -oOo-

     Następnego dnia Percy Hopcroft  otworzył  kuchenne  drzwi  i
spojrzał prosto w błękitne oczy babci Weatherwax.
     - O rany - mruknął pod nosem.
     Babcia chrząknęła z zakłopotaniem.
     -  Panie  Hopcroft,  przychodzę w sprawie tych jabłek, które
nazwał pan na cześć pani Ogg - wyjaśniła.
     Kolana Percy'ego zaczęły dygotać, a peruka zsuwać się na tył
głowy, ku spodziewanemu bezpieczeństwu podłogi.
     -  Chciałam  panu  za  to  podziękować,  gdyż  bardzo ją pan
ucieszył - mówiła dalej babcia  głosem,  który  komuś  dobrze  ją
znającemu  wydałby  się dziwnie monotonny. - Zrobiła tu wiele do-
brego i pora, by spotkała ją za to jakaś nagroda.  Wpadł  pan  na
bardzo dobry pomysł. Dlatego przynoszę panu ten drobiazg...
     Hopcroft  odskoczył,  kiedy  babcia  sięgnęła  pod fartuch i
wyjęła niewielki czarny flakonik.
     - Jest bardzo rzadki z powodu rzadkich ziół w nim zawartych.
Które są rzadkie. Niezwykle rzadkie zioła.
     Hopcroftowi  przyszło  w  końcu  do głowy, że powinien wziąć
buteleczkę. Chwycił ją za szyjkę tak ostrożnie,  jakby  się  oba-
wiał, że zacznie gwizdać albo wyrosną jej nóżki.
     - Eee... Bardzo pani dziękuję - wymamrotał.
     Babcia sztywno skinęła głową.
     -  Niech  błogosławione  będzie  to  domostwo - powiedziała,
odwróciła się i odeszła ścieżką.
     Hopcroft ostrożnie zamknął drzwi i oparł się o nie  plecami.
     -  Pakuj  się,  ale już! - krzyknął do wyglądającej z kuchni
żony.
     - Co?! Przecież to jest nasze życie! Nie możemy  go  tak  po
prostu zostawić!
     - Lepiej uciec, niż potem kicać, kobieto! Czego ona chce ode
mnie? O co jej chodzi? Nigdy nie jest miła!
     Pani  Hopcroft  nie  ustępowała.  Ich  dom  wreszcie  zaczął
wyglądać  tak,  jak  powinien,  a  niedawno  kupili  nową  pompę.
Niektóre rzeczy trudno porzucić.
     - Więc odetchnij i się zastanów - poradziła. - Co jest w tej
butelce?
     Hopcroft spojrzał na podarunek trzymany w wyciągniętej ręce.
     - Chcesz się przekonać?
     - Przestań się trząść, człowieku!  Przecież  niczym  ci  nie
groziła, prawda?
     - Powiedziała: "Niech błogosławione będzie to domostwo"! Dla
mnie brzmi to bardzo groźnie! To przecież była babcia Weatherwax!
     Postawił buteleczkę na stole. Oboje przyglądali się jej sku-
leni w pozie charakterystycznej dla osób gotowych do  natychmias-
towej ucieczki, gdyby cokolwiek zaczęło się dziać.
     -  Na  etykiecie  stoi  "Odradzacz  włosów" - zauważyła pani
Hopcroft.
     - Nie będę tego używał!
     - Ale ona potem zapyta. Zawsze tak robi.
     - Jeśli ci się wydaje, że...
     - Możemy najpierw wypróbować na psie.

                           -oOo-

     - To dobra krowa.
     William Poorchick ocknął się z zadumy przy dojeniu i  rozej-
rzał po łące. Dłonie wciąż pociągały za wymiona.
     Zza  żywopłotu  wynurzał  się  czarny  szpiczasty  kapelusz.
William drgnął tak mocno, że mleko polało mu się do lewego  buta.
     - Daje dużo mleka, prawda?
     - Tak, pani Weatherwax! - wyjąkał.
     -  To  dobrze.  I  oby  czyniła to jeszcze długo. Tak myślę.
Życzę miłego dnia.
     I szpiczasty kapelusz podążył dalej drogą.
     Poorchick wpatrywał się w odchodzącą czarownicę.  Po  chwili
chwycił  wiadro i chlupiąc przy każdym kroku, pobiegł do stodoły.
     - Rummage! - krzyknął na syna. - Złaź tu zaraz!
     Chłopiec wyjrzał ze stryszku; trzymał w ręku widły.
     - Co się stało, tato?
     - Masz natychmiast odprowadzić Daphne na targ, rozumiesz?
     - Co? Przecież daje najwięcej mleka ze wszystkich! Tato...
     - Dawała, synu, dawała. Babcia Weatherwax właśnie rzuciła na
nią klątwę! Sprzedajmy ją zaraz, zanim jej rogi odpadną!
     - A co powiedziała, tato?
     -  Powiedziała...  powiedziała...  "Oby jeszcze długo dawała
dużo mleka"...
     Poorchick zawahał się.
     - Nie brzmi to jak straszna klątwa, tato - zauważył Rummage.
- Znaczy... nie jak zwykła klątwa. Moim zdaniem, rokuje nadzieję.
     - Niby... ale chodzi o to... jak... ona... mówiła...
     - A jak mówiła, tato?
     - Właściwie... to... miło.
     - Dobrze się czujesz, tato?
     - Jak to... mówiła... - Poorchick urwał na moment. - Tak być
nie może - stwierdził. - Nie może! Nie ma prawa tak sobie chodzić
i być miła! Nigdy nie była miła! W dodatku mam w bucie pełno mle-
ka!

                              -oOo-

     Tego  dnia  niania Ogg postanowiła zająć się swoim sekretnym
destylatorem w  lesie.  Destylator  był  najgłębszą  tajemnicą  z
możliwych,  ponieważ  wszyscy  w  królestwie dokładnie wiedzieli,
gdzie jest, a tajemnica utrzymywana przez tak wiele osób musi być
rzeczywiście  wyjątkowa. Nawet król wiedział, ale miał dość rozu-
mu, by udawać, że nie wie. Dzięki temu nie musiał żądać podatków,
niania  zaś  nie  musiała  odmawiać.  A co roku na Noc Strzeżenia
Wiedźm dostawał baryłkę takiego miodu,  jaki  mógłby  być,  gdyby
pszczoły  nie  żyły w abstynencji. Wszyscy rozumieli tę sytuację,
nikt nie musiał nikomu płacić żadnych pieniędzy i dzięki temu,  w
skromnym  zakresie,  świat  stawał  się szczęśliwszym miejscem. I
nikogo nie przeklinano tak, że aż komuś zęby wypadały.
     Niania drzemała. Pilnowanie destylatora  to  praca  na  cały
dzień  i  całą  noc.  Jednak  w  końcu  głosy  ludzi,  raz po raz
wykrzykujących jej imię, okazały się zbyt natrętne.
     Oczywiście, nikt nie odważył się wyjść na łąkę. W ten sposób
przyznałby,  że wie o jej położeniu. Dlatego wszyscy przedzierali
się przez krzaki dookoła.
     Niania przedarła się także. Powitały ją pełne udawanego zdu-
mienia  spojrzenia,  jakich nie powstydziłaby się amatorska trupa
teatralna.
     - No dobrze. Czego chcecie? - spytała.
     - Pani Ogg, myśleliśmy, że pewnie pani... wyszła  na  spacer
po  lesie - wyjaśnił Poorchick, a zapach, którym można by czyścić
szkło, unosił się w podmuchach wiatru. - Musi  pani  coś  zrobić!
Chodzi o panią Weatherwax!
     - Co się stało?
     - Wy powiedzcie, Hampicker!
     Mężczyzna  obok  Poorchicka  zdjął  z  szacunkiem kapelusz i
stanął z pozie "ai-senor-banditos-ograbili-naszą-wioskę".
     - Mój chłopak i ja, psze  pani,  kopaliśmy  studnię,  a  ona
przechodziła obok...
     - Babcia Weatherwax?
     -  Tak,  psze  pani,  i powiedziała... - Hampicker przełknął
ślinę. - "Nie znajdziecie tu wody, mój poczciwy człowieku. Lepiej
kopcie  w tym zagłębieniu przy kasztanie"! Ale my kopaliśmy dalej
i nie znaleźliśmy ani kropli!
     Niania zapaliła fajkę. Nie paliła w pobliżu  destylatora  od
czasu,  kiedy  przypadkowa iskra posłała beczkę, na której akurat
siedziała, na pięćdziesiąt sążni  w  górę.  Miała  szczęście,  że
jodła wyhamowała jej upadek.
     -  Rozumiem. A potem zaczęliście kopać pod kasztanem? - spy-
tała łagodnie.
     Hampicker był wyraźnie wstrząśnięty tą sugestią.
     - Nie, psze pani! Skąd można wiedzieć, co  chciała,  żebyśmy
tam znaleźli?
     - I przeklęła moją krowę! - dodał Poorchick.
     - Naprawdę? A jak?
     -  Powiedziała,  żeby  dawała dużo mleka! - Poorchick urwał.
Teraz, kiedy to powtórzył... - Chodzi o to, w jaki sposób  mówiła
- dodał niepewnie.
     - A jakiż to sposób?
     - Miły!
     - Miły?
     -  Uśmiechała  się  i  w  ogóle! Teraz boję się nawet pić to
mleko!
     Niania była zdumiona.
     - Nie bardzo rozumiem...
     - Wytłumaczcie to psu Hopcrofta - rzekł Poorchick.  -  Przez
nią  Hopcroft nawet na chwilę nie może zostawić biednego zwierza-
ka! Cała  rodzina  wariuje!  Hopcroft  go  strzyże,  żona  ostrzy
nożyce, a obaj chłopcy ciągle szukają miejsc, gdzie można zakopać
sierść.
     Cierpliwe  pytania  niani  wyjaśniły  rolę,  jaką   w   tych
wydarzeniach odegrał Odradzacz włosów.
     - I dał psu...?
     - Pół butelki, pani Ogg.
     -  Chociaż  Esme  zawsze  pisze  na  etykiecie:  "Jedną małą
łyżeczkę raz w tygodniu"? I nawet wtedy lepiej nosić luźne  spod-
nie?
     -  Mówi,  że  był  strasznie  zdenerwowany, pani Ogg! Co ona
wyprawia? Nasze żony trzymają dzieciaki w chałupach, bo gdyby na-
gle się na nie uśmiechnęła...
     - To co?
     - Przecież jest czarownicą!
     -  Ja  też. I ja się do nich uśmiecham - przypomniała niania
Ogg. - Ciągle za mną biegają i proszą o cukierki.
     - Tak, ale... pani jest... znaczy... ona...  znaczy...  pani
nie... znaczy, niby...
     - Przecież to dobra kobieta - przypomniała mu niania. Uczci-
wość kazała  jej  dodać:  -  Na  swój  sposób.  Przypuszczam,  że
naprawdę  jest  woda  koło kasztana, i że krowa Poorchicka będzie
dawała dobre  mleko,  a  jeśli  Hopcroft  nie  czyta  etykiet  na
butelkach,  to  zasługuje na głowę, w której można się przejrzeć.
No ale jeśli myślicie, że Esme Weatherwax  przeklina  dzieci,  to
macie tyle rozumu co dżdżownica. Krzyczy na nie przez cały dzień,
to prawda. Ale nie przeklina. Nie jest zdolna do takich rzeczy.
     - Tak, tak... - Poorchick niemal jęczał. - Ale to nie jest w
porządku, o to tylko nam chodzi. Ona sobie spaceruje i jest miła,
a człowiek nie wie, na czym stoi.
     - Albo kica - dodał ponuro Hampicker.
     - No dobrze już, dobrze. Zajmę się tym - obiecała niania.
     - Ludzie nie powinni tak sobie chodzić i robić to, czego się
po  nich  nie oczekuje - dodał słabym głosem Poorchick. - Wszyst-
kich to denerwuje.
     - My tu popilnujemy pani desty...  -  zaczął  Hampicker,  po
czym  zatoczył  się  do  tyłu,  dysząc  ciężko i trzymając się za
brzuch.
     - Proszę nie zwracać na niego uwagi,  to  nerwy  -  wyjaśnił
Poorchick, rozcierając łokieć. - Zbierała pani zioła, nianiu?
     -   Zgadza  się  -  odparła  niania,  maszerując  szybko  po
zeschłych liściach.
     - W takim razie zgaszę ogień! - zawołał za nią Poorchick.
     
                              -oOo-

     Kiedy nadeszła niania Ogg, babcia siedziała na ganku.  Prze-
bierała w jakimś worku, a wokół niej leżały stare ubrania.
     W  dodatku nuciła pod nosem. Niania Ogg zaczęła się martwić:
babcia Weatherwax, jaką znała, nie aprobowała muzyki.
     I jeszcze uśmiechnęła się, zobaczywszy przyjaciółkę  -  a  w
każdym  razie  kącik  jej  ust uniósł się lekko. To było naprawdę
niepokojące. Zazwyczaj babcia uśmiechała się tylko  wtedy,  kiedy
coś złego spotykało kogoś, kto na to zasłużył.
     - Jak miło cię widzieć, Gytho!
     - Dobrze się czujesz, Esme?
     - Nigdy nie czułam się lepiej, moja droga.
     Nucenie nie cichło.
     -  Ee...  Przebierasz  gałgany?  - spytała niania. - W końcu
uszyjesz tę narzutę?
     Do niezachwianych wierzeń babci Weatherwax należało  przeko-
nanie, że pewnego dnia uszyje pikowaną narzutę. Jednak zadanie to
wymagało cierpliwości, więc w ciągu piętnastu lat doszła do trze-
ciego kwadratu. Lecz i tak zbierała stare ubrania - jak większość
czarownic. Tak wypadało. Stare ubrania miały swoją osobowość, jak
stare  domy.  Jeśli chodzi o stare, ale jeszcze nie do końca zno-
szone ubrania, czarownice nie przejawiały ani krzty godności.
     - Gdzieś tu była... - mruczała babcia. - Aha, mam.
     Wyciągnęła z worka suknię - w zasadzie różową.
     - Wiedziałam, że gdzieś tu ją schowałam -  mówiła  dalej.  -
Prawie nieużywana. I prawie mój rozmiar.
     - Chcesz ją włożyć? - nie dowierzała niania.
     Skierowane  ku  niej  przenikliwe spojrzenie błękitnych oczu
mogłoby odciąć  człowieka  na  wysokości  kolan.  Niania  z  ulgą
przyjęłaby  odpowiedź:  "Nie,  chcę ją zjeść, tępa krowo". Jednak
jej przyjaciółka uspokoiła się natychmiast.
     - Myślisz, że nie pasuje? - spytała zatroskana.
     Kołnierzyk był obszyty koronką... Niania przełknęła ślinę.
     - Zwykle ubierasz się na  czarno  -  przypomniała.  -  Nawet
częściej niż zwykle. Raczej zawsze.
     -  I smętnie wyglądam - odparła babcia. - Pora na coś wesel-
szego, nie sądzisz?
     - A w dodatku jest taka strasznie... różowa.
     Babcia odłożyła sukienkę i - ku przerażeniu niani - ujęła ją
za rękę.
     -  Wiesz, Gytho - powiedziała z przekonaniem. - Uważam, że w
sprawie Prób upierałam się jak osioł.
     - Oślica - poprawiła odruchowo niania.
     Oczy babci ponownie zmieniły się w dwa szafiry.
     - Co?
     - Ehm... Byłaś uparta jak oślica. Nie jak osioł.
     - Aha... No tak, rzeczywiście. Dziękuję, że zwróciłaś mi  na
to uwagę. W każdym razie pomyślałam, że naprawdę lepiej się wyco-
fać, pojść tam i kibicować młodszym. Chodzi mi o to, rozumiesz...
Nigdy nie byłam zbyt miła dla ludzi, prawda?
     - Ehem...
     -  Próbowałam  -  tłumaczyła  babcia.  -  Ale  z przykrością
stwierdzam, że nie wyszło to tak, jak się spodziewałam.
     - Nigdy nie miałaś talentu do... do bycia miłą  -  przyznała
niania.
     Babcia  uśmiechnęła się. Niania przyglądała się jej czujnie,
ale nie spostrzegła niczego prócz szczerej troski.
     - Może z czasem nabiorę wprawy...
     I babcia poklepała dłoń niani. A niania przyglądała się  tej
dłoni, jakby właśnie stało się z nią coś przerażającego.
     -  Kiedy  widzisz...  wszyscy  się  przyzwyczaili, że jesteś
taka, no... stanowcza.
     - Pomyślałam, że przygotuję dżem i ciasteczka na  stragan  z
wypiekami - dodała babcia.
     - No... to dobrze.
     - Czy są w okolicy jacyś chorzy, których mogłabym odwiedzić?
     Niania spojrzała na drzewa. Sytuacja pogarszała się z  każdą
chwilą.  Sprawdziła  w  pamięci, czy w pobliżu jest ktoś dostate-
cznie chory, by wymagał wizyty, ale jednak  na  tyle  zdrowy,  by
przeżył szok odwiedzin babci Weatherwax. Jeśli chodziło o prakty-
czną psychologię i  niektóre  odmiany  fizjoterapii,  babcia  nie
miała sobie równych. Co więcej, tę drugą potrafiła stosować nawet
na odległość, gdyż niejedna cierpiąca dusza podrywała się z łóżka
i odchodziła, czy wręcz uciekała biegiem na wieść, że babcia nad-
chodzi.
     - Wszyscy akurat całkiem dobrze się czują - stwierdziła  dy-
plomatycznie.
     - Może jacyś starzy ludzie wymagają pociechy?
     Obie  kobiety  uważały  za  oczywiste, że określenie "starzy
ludzie" ich nie dotyczy. Czarownica  w  wieku  dziewięćdziesięciu
siedmiu lat nie jest stara. Starość zdarza się innym.
     - Wszyscy są raczej weseli.
     - Więc może mogłabym opowiedzieć dzieciom jakieś bajki?
     Niania  pokiwała  głową.  Babcia  zrobiła to już kiedyś, gdy
przelotnie ogarnął ją właściwy nastrój. Udało się całkiem dobrze,
przynajmniej  jeśli chodzi o dzieci. Z otwartymu buziami słuchały
starej ludowej legendy. Problem pojawił się, kiedy wróciły do do-
mu i spytały rodziców, jak się wypruwa flaki.
     -  Siedziałabym  w bujanym fotelu i opowiadała. Pamiętam, że
tak się to robi. I mogłabym przygotować dla nich  moje  specjalne
toffikowe jabłuszka z melasy. Byłoby miło.
     Niania  raz jeszcze kiwnęła głową, zalękniona i oszołomiona.
Uświadomiła sobie, że tylko ona stoi na  drodze  niszczącej  fali
miłych wydarzeń.
     -  Toffi  -  powtórzyła. - Czy to ta odmiana, która pęka jak
szkło, czy  może  ta,  po  której  musieliśmy  naszemu  Pewseyowi
otwierać buzię łyżką?
     - Chyba wiem, co mi się wtedy nie udało.
     - Zdajesz sobie sprawę, Esme, że ty i cukier jakoś do siebie
nie pasujecie. Pamiętasz swoje całodniowe irysy?
     - Wystarczały na cały dzień, Gytho.
     - Tylko dlatego, że nasz Pewsey nie  mógł  jednego  wyjąć  z
buzi,  dopóki  nie  wyrwaliśmy mu dwóch zębów. Lepiej trzymaj się
marynat, Esme. Z marynatami świetnie sobie radzisz.
     - Przecież muszę coś zrobić, Gytho! Nie mogę przez cały czas
być  starą  zrzędą.  Już wiem! Pomogę przy Próbach! Na pewno mają
dużo pracy.
     Niania uśmiechnęła się w duchu. Więc o to chodzi...
     - Chyba tak - przyznała. - Pani Skorek z radością ci  powie,
co masz robić.
     I  okaże  się  tym  większą  idiotką, pomyślała, bo przecież
widzę, że coś knujesz.
     - Porozmawiam z nią - postanowiła babcia.  -  Mogę  pomóc  w
milionie spraw, jeśli tylko przyłożę się do pracy.
     -  Nie  ma  wątpliwości  -  zgodziła  się szczerze niania. -
Przeczuwam, że dokonasz wielkiego dzieła.
     Babcia znowu zaczęła grzebać w worku.
     - Ty też będziesz, Gytho, prawda?
     - Ja? Za nic na świecie bym tego nie opuściła.

                            -oOo-

     Niania wstała wyjątkowo wcześnie. Jeśli  miały  się  zdarzyć
jakieś   nieprzyjemne   wypadki,  chciała  siedzieć  w  pierwszym
rzędzie.
     Zdarzyły  się  sznury  chorągiewek.  Kiedy  szła  na  Próby,
widziała między drzewami ich przeraźliwie kolorowe pętle.
     Dostrzegała w nich coś dziwnie znajomego... Teoretycznie nie
powinno być możliwe, by ktoś dysponujący parą nożyc nie  potrafił
wyciąć trójkąta. A jednak komuś się to udało. Było też oczywiste,
że chorągiewki zrobiono z pracowicie pociętych starych ubrań. Ni-
ania  domyśliła  się  tego,  gdyż  zwykle niewiele chorągiewek ma
kołnierzyki.
     Na polu Prób ludzie ustawiali  stragany  i  potykali  się  o
dzieci.  Komitet  stał  niepewnie  pod drzewem, od czasu do czasu
zerkając na różową postać na szczycie bardzo wysokiej drabiny.
     - Przyszła jeszcze przed świtem - poinformowała Letycja Sko-
rek. - Powiedziała, że przez całą noc wycinała chorągiewki.
     - Powiedz jej o ciastkach - przypomniała babunia Beavis.
     -  Przyniosła ciastka? - zdumiała się niania. - Przecież nie
umie piec...
     Komitet odsunął się nieco. Wiele  pań  przyniosło  na  Próby
swoje  wypieki.  Taka  była  tradycja  i  nieoficjalny  dodatkowy
konkurs.  Pośród  półmisków  stała  wielka  patera  wypełniona...
przedmiotami  nieokreślonego  kształtu i koloru. Wyglądały, jakby
stado małych krów objadło się rodzynek, a potem pochorowało. Były
to  Ur-ciastka,  ciastka  prehistoryczne, ciastka wielkiej wagi i
znaczenia, nie mające miejsca pośród lukrowanych drobiazgów.
     - Nigdy nie miała do tego talentu  -  stwierdziła  niepewnie
niania. - Czy ktoś już ich kosztował?
     - Hahaha - odparła z godnością babunia.
     - Twarde, co?
     - Można nimi zatłuc trolla na śmierć.
     -  Ale  była  taka...  taka  dumna  -  wtrąciła Letycja. - I
jeszcze ten dżem...
     Wskazała wielki słój. Zdawało się, że wypełnia go zestalona,
fioletowa lawa.
     - Ładny... kolor - wykrztusiła niania. - Próbowałyście?
     - Nie mogłyśmy wyciągnąć łyżki - mruknęła babunia.
     - Ależ z pewnością...
     - A włożyliśmy ją młotkiem.
     -  Co  ona  knuje,  pani Ogg? - spytała Letycja. - Ma słaby,
mściwy charakter. Jest  pani  jej  przyjaciółką  -  dodała  tonem
sugerującym, że to raczej oskarżenie niż stwierdzenie faktu.
     - Nie wiem, co wymyśliła, pani Skorek.
     - Sądziłam, że będzie się trzymać z daleka.
     - Powiedziała, że okaże zaintersowanie i zachęci młode adep-
tki.
     - Coś knuje - powtórzyła mrocznie Letycja. - Te  ciastka  to
spisek dla podkopania mojego autorytetu.
     -  Nie,  ona  zawsze  tak  piecze  -  uspokoiła ją niania. -
Zwyczajnie nie ma do tego zdolności.
     Twój autorytet, tak?
     -  Już  prawie  skończyła  z  chorągiewkami  -   zameldowała
babunia. - Zaraz spróbuje znowu się do czegoś przydać.
     -  No...  Możemy  ją  chyba  poprosić, żeby posiedziała przy
Szczęśliwym Połowie.
     Niania nie zrozumiała.
     - Chodzi o tę balię z otrębami, z  której  dzieci  wyławiają
różne rzeczy?
     - Tak.
     - I chce pani tam posłać babcię Weatherwax?
     - Tak.
     -  Ale  ona ma dość dziwaczne poczucie humoru, jeśli rozumie
pani, co mam na myśli.
     - Dzień dobry wszystkim!
     To był głos babci Weatherwax. Niania  Ogg  znała  go  prawie
całe życie. Ale tym razem wydawał się inny: brzmiał miło.
     - Zastanawiałyśmy się, czy zechciałaby pani popilnować balii
z otrębami, panno Weatherwax.
     Niania drgnęła. Ale babcia odpowiedziała spokojnie:
     - Z radością, pani Skorek. Nie mogę się doczekać widoku  ich
twarzyczek, kiedy będą wyciągać zabawki.
     Ani ja, pomyślała niania.
     Kiedy  pozostałe  rozeszły  się w pilnych sprawach, zbliżyła
się do przyjaciółki.
     - Dlaczego to robisz? - spytała.
     - Naprawdę nie wiem, o co ci chodzi, Gytho.
     - Widziałam już, jak cofają się przed tobą groźne zwierzęta.
Na miłość bogów, widziałam nawet, jak raz złapałaś jednorożca. Co
teraz planujesz?
     - Wciąż nie wiem, Gytho, o czym mówisz.
     - Jesteś zła, bo nie pozwoliły ci wystartować, i przygotowu-
jesz straszliwą zemstę?
     Przez  chwilę  obie  rozglądały  się  po polu. Zaczynało się
wypełniać. Ludzie rzucali w kręgle, żeby  wygrać  prosiaka,  albo
wspinali  się  na słup wysmarowany tłuszczem. Amatorska Orkiestra
Lancre próbowała zaprezentować składankę popularnych  melodii   -
szkoda  tylko,  że  każdy z muzyków grał inną. Dzieci biły się ze
sobą. Zapowiadał się upalny dzień, prawdopodobnie ostatni  w  tym
roku.
     Ich  wzrok przyciągał otoczony linami kwadrat pośrodku pola.
     - Wystąpisz w Próbach, Gytho? - zainteresowała się babcia.
     - Nie odpowiedziałaś na moje pytanie!
     - A jakież to było pytanie?
     Niania postanowiła nie dobijać się do zamkniętych drzwi.
     - Owszem, zamierzam wystartować - przyznała.
     - Mam więc nadzieję, że zwyciężysz. Kibicowałabym ci, ale to
nie  byłoby  uczciwe  wobec pozostałych. Wmieszam się w tłum, ci-
chutko jak myszka.
     Niania spróbowała podstępu.  Rozciągnęła  usta  w  szerokim,
różowym uśmiechu i szturchnęła babcię porozumiewawczo.
     -  Dobrze,  dobrze - powiedziała. - Ale mnie możesz przecież
powiedzieć. Nie chciałabym czegoś przeoczyć, kiedy to się zdarzy.
Więc tylko daj mi jakiś znak, że zaraz zaczniesz. Zgoda?
     - O jakim "tym" mówisz, Gytho?
     -  Esme Weatherwax, czasem naprawdę mam ochotę ci przyłożyć!
     - Ojej, naprawdę? - zmartwiła się babcia.
     Niania Ogg nieczęsto przeklinała, a  przynajmniej  nieczęsto
używała słów wykraczających poza granice tego, co mieszkańcy Lan-
cre uważali za "barwny język". Wyglądała wprawdzie, jakby  zwykle
rzucała   brzydkimi   słowami   i  dopiero  co  wymyśliła  jakieś
szczególnie udane, ale czarownice w większości bardzo uważają  na
to,  co mówią. Nigdy nie wiadomo, do czego zdolne są słowa, kiedy
znajdą się poza zasięgiem słuchu.
     Teraz jednak niania zaklęła pod nosem i rozpaliła  w  trawie
kilka ogników.
     To wprowadziło ją w odpowiedni nastrój do Klątw.
     Podobno dawno temu kierowano je na żywy, oddychający - przy-
najmniej na początku konkursu - obiekt.  Uznano  jednak,  że  nie
jest  to  właściwe  w  dniu tradycyjnie przeznaczanym na rodzinne
spacery, więc od kilkuset lat Klątwy rzucano na  Pechowego  Char-
liego, który - jakkolwiek na to patrzyć - był zwykłym strachem na
wróble.  A  że  klątwy  dotyczyły  zwykle  umysłu  przeklinanego,
stanowiło  to niejaki problem. Nawet "Niech ci słoma spleśnieje i
wypadnie marchewka" nie robiło specjalnego wrażenia na dyni.  Ale
punkty przyznawano za ogólny styl i inwencję.
     Nikt się zresztą szczególnie nie wysilał. Wszyscy wiedzieli,
jaki jest najważniejszy turniej, a nie był to Pechowy Charlie.
     Któregoś roku  babcia  Weatherwax sprawiła, że dynia eksplo-
dowała. Nikt nie wiedział, jak tego dokonała.
     Ktoś  zejdzie  dzisiaj  wieczorem z tego pola i wszyscy będą
wiedzieli, że to zwyciężczyni,  niezależnie  od  tego,  co  mówią
punkty.  Można  dostać  nagrodę dla Czarownicy w Najszpiczastszym
Kapeluszu albo za przystrojenie miotły, ale  to  zaledwie  pokazy
dla  publiczności.  Liczy się tylko Sztuczka, nad którą wszystkie
pracowały całe lato.
     Niania wylosowała ostatnią pozycję, numer  dziewiętnasty.  W
tym  roku pojawiło się sporo czarownic. Wieści o rezygnacji babci
Weatherwax rozeszły się szybko, gdyż nic nie rozchodzi się  szyb-
ciej od wieści w magicznej społeczności - nie muszą podróżować na
poziomie gruntu. Liczne szpiczaste  kapelusze  przesuwały  się  i
pochylały wśród tłumu.
     Czarownice  są  zwykle tak towarzyskie jak koty. Ale - znowu
jak koty - mają swoje miejsca, chwile i tereny  neutralne,  gdzie
spotykają się w czymś zbliżonym do zgody. Odbywał się więc powol-
ny, złożony taniec...
     Czarownice spacerowały, witały się ze  sobą,  wychodziły  na
spotkanie   nowo  przybyłym...  Przypadkowi  przechodnie  mogliby
uwierzyć, że zebrały  się  tu  stare  przyjaciółki.  Zresztą,  na
pewnym poziomie, były przyjaciółkami. Ale niania spoglądała na to
okiem czarownicy i widziała subtelne przesunięcia, czujne  oceny,
kontakty  wzrokowe o precyzyjnie dostrojonej intensywności i cza-
sie trwania.
     Kiedy czarownica wchodziła na arenę,  zwłaszcza  jeśli  była
stosunkowo  mało  znana,  wszystkie  pozostałe  szukały  jakiegoś
pretekstu, by nie spuszczać jej z oka. Jeśli to  możliwe,  udając
przy tym, że wcale nie zwracają na nią uwagi.
     Naprawdę  przypominały  koty. Koty wiele czasu spędzają, ob-
serwując się nawzajem. Kiedy muszą walczyć, to jedynie po to,  by
przypieczętować coś, co już rozstrzygnęły w głowach.
     Niania  wiedziała to wszystko. Wiedziała także, że większość
czarownic  jest  życzliwa  (ogólnie),  łagodna  (dla  pokornych),
wielkoduszna  (dla  zasługujących,  bo  nie zasługujący dostawali
więcej, niż im się należało) i generalnie oddana swemu powołaniu,
które  oferuje  w życiu raczej kopniaki niż całusy. Ani jedna nie
mieszkała w chatce ze słodyczy, chociaż te  młodsze,  nowoczesne,
eksperymentowały  z  różnymi odmianami chrupkiego pieczywa. Nawet
dzieci,  którym  dobrze  by  to  zrobiło,  nie  trafiały  do  ich
piekarników.  Czarownice  zwykle robiły to, co zawsze: wygładzały
sąsiadom drogę na świat i ze  świata,  i  pomagały  pokonywać  co
trudniejsze przeszkody między jednym a drugim.
     Aby  tak  żyć,  trzeba mieć wyjątkowy charakter. I wyjątkowe
ucho, ponieważ spotyka się ludzi w okolicznościach, kiedy skłonni
są  do  zwierzeń:  gdzie  zakopali pieniądze, kto jest ojcem albo
dlaczego znowu mają podbite oko. Potrzebne są też wyjątkowe usta:
takie,  które  pozostają  zamknięte.  Dotrzymywanie tajemnic daje
siłę. A siła zyskuje szacunek. Szacunek to twarda waluta.
     W tym siostrzanym bractwie - tyle że to nie  żadne  bractwo,
raczej luźne zbiorowisko chronicznych samotniczek; grupa  czarow-
nic to nie sabat, ale niewielka wojna - zawsze ważna jest świado-
mość  własnej  pozycji. Nie ma ona nic wspólnego z tym, co reszta
świata uważa za hierarchię. Niczego się  nigdy  nie  mówi.  Kiedy
jednak któraś umiera, czarownice mieszkające w pobliżu przychodzą
na pogrzeb i wygłaszają kilka słów pożegnania; potem,  samotne  i
poważne,  wracają do domów, a w głębi ich umysłów szarpie się na-
trętna myśl: Weszłam o jeden szczebel wyżej.
     Nowo przybyłe obserwowano bardzo, ale to bardzo uważnie.
     - Dzień dobry, pani Ogg - odezwał się jakiś głos za  plecami
niani. - Mam nadzieję, że znajduję panią w dobrym zdrowiu?
     -  Jak  się pani miewa, pani Shimmy? - Niania odwróciła się.
Jej myślowa baza danych wyrzuciła kartę katalogową: Clarity Shim-
my,  mieszka  z  matką  pod  Ostrocieniem, wącha tabakę, dobra ze
zwierzętami. - A jak tam pani mama?
     - Pochowaliśmy ją w zeszłym miesiącu, pani Ogg.
     Niania Ogg dosyć lubiła Clarity, ponieważ  rzadko  ją  widy-
wała.
     - Ojej... - zmartwiła się.
     -  Ale  powiem  jej,  że  pani pytała. - Clarity zerknęła na
arenę. - Kim jest ta tłusta dziewczyna w linach? - spytała.  -  Z
tyłkiem jak kula do kręgli na huśtawce?
     - To Agnes Nitt.
     -  Trzeba  przyznać,  że  ma głos do przeklinania. Po takiej
klątwie człowiek wie, że został przeklęty.
     - O tak, los pobłogosławił ją dobrym, przeklinającym  głosem
-   zgodziła  się  uprzejmie  niania.  -  Esme  Weatherwax  i  ja
udzieliłyśmy jej kilku wskazówek.
     Clarity obejrzała się.
     Na brzegu pola niewielka, różowa postać  siedziała  samotnie
przy Szczęśliwym Połowie. Jakoś nie ciągnęły tam tłumy.
     Clarity pochyliła się ku niani.
     - Co ona... tego... robi?
     - Nie mam pojęcia. Myślę, że postanowiła być miła dla wszys-
tkich.
     - Esme? Miła?
     - No... tak - potwierdziła niania. Wcale nie  zabrzmiało  to
lepiej, kiedy komuś powiedziała.
     Clarity  przyglądała  się przez chwilę. Niania zauważyła, że
robi dyskretny znak lewą ręką; potem odeszła szybko.
     Szpiczaste kapelusze zbierały  się  w  grupki  po  trzy  lub
cztery.  Szpice  zbliżały się do siebie, stykały w ożywionej roz-
mowie, a potem otwierały się jak  kwiaty  i  odwracały  w  stronę
dalekiej  plamy różu. Po czym jeden kapelusz oddalał się od grupy
i kierował ku następnej, gdzie proces się powtarzał. Wyglądało to
jak  bardzo  powolna  reakcja  łacuchowa. Podniecenie narastało i
wkrótce pewnie nastąpi wybuch.
     Od czasu do czasu ktoś oglądał się i zerkał na nianię,  więc
przeszła  szybko  między straganami i dotarła do kramu krasnoluda
Zakzaka Wręcemocnego, wytwórcy i dostawcy  magicznych  drobiazgów
dla  łatwowiernych.  Skinął  jej  uprzejmie  głową ponad kartką z
napisem: SZCZĘŚLIWE PODKOWY 2 DOLARY SZTUKA.
     - Witam, pani Ogg! - zawołał.
     Niania odkryła, że się denerwuje.
     - Co w nich jest szczęśliwego? - spytała, biorąc podkowę  do
ręki.
     - Za każdą dostaję dwa dolary - wyjaśnił Wręcemocny.
     - I dlatego są szczęśliwe?
     -  Szczęśliwe  dla  mnie.  Pani zapewne też chce kupić, pani
Ogg? Gdybym wiedział, że będą takie popularne, przywiózłbym drugą
skrzynkę. Niektóre damy kupowały po dwie.
     Zaakcentował słowo "damy".
     - Czarownice  kupowały  szczęśliwe  podkowy? - zdumiała  się 
niania Ogg.
     - Jakby jutro miało nie nadejść - odparł Zakzak.  Zmarszczył
czoło:  to  jednak  były  czarownice... - Ehm... ale nadejdzie...
prawda?
     - Jestem tego prawie zupełnie pewna - uspokoiła  go  niania,
ale nie wydawał się pocieszony.
     -  Nagle  bardzo  wzrósł  popyt na zioła ochronne - poinfor-
mował. A że był krasnoludem i Potop uznawał za świetną okazję, by
zarobić  na  ręcznikach,  dodał jeszcze: - Może i panią zaintere-
sują, pani Ogg?
     Niania pokręciła  głową.  Jeśli  kłopoty  miały  nadejść  ze
strony,  w którą wszyscy patrzyli, to nie pomoże byle gałązka ru-
ty. Wielki dąb byłby lepszy, ale też nie na pewno.
     Atmosfera święta  wyraźnie  mroczniała.  Niebo  wciąż  miało
barwę  bladego  błękitu,  lecz  za horyzontami myśli zbierały się
gromy. Czarownice były niespokojne,  a  ponieważ  tak  wiele  ich
zgromadziło  się w jednym miejscu, nerwowość odbijała się od jed-
nej do drugiej i - wzmocniona - obejmowała  wszystkich  obecnych.
Znaczyło to, że nawet zwykli ludzie, dla których "runa" oznaczała
suszoną śliwkę, zaczynali odczuwać głęboką, egzystencjalną troskę
tego rodzaju, który skłania do pokrzykiwania na dzieci i szukania
okazji do drinka.
     Niania spojrzała w szczelinę między  dwoma  kramami.  Różowa
postać  nadal  tam  siedziała - cierpliwa, choć trochę strapiona.
Przed nią ustawiła się wielka kolejka pustych miejsc.
     Niania  przemknęła  od  jednego  straganu  do  drugiego,  aż
dotarła  do wypieków. Stało tu sporo ludzi. Pośrodku blatu wyras-
tał zapomniany stos potwornych  ciasteczek  i  słój  dżemu.  Ktoś
złośliwy  wypisał  obok  kredą: WYJMIJ ŁYŻKĘ ZE SŁOJA! 3 PRÓBY ZA
PENSA!!!
     Uznała, że bardzo rozsądnie postanowiła się ukrywać, gdy na-
gle usłyszała za sobą szelest słomy. To komitet ją wytropił.
     - Czy dobrze poznaję pani pismo, pani Skorek? - spytała nia-
nia. - To okrutne. To wcale nie jest... miłe.
     - Postanowiłyśmy, że  pójdzie  pani  i  porozmawia  z  panną
Weatherwax - oznajmiła Letycja. - Musi natychmiast przestać.
     - Co przestać?
     -  Coś  miesza  w głowach ludzi! Przyszła tu, żeby rzucić na
nas wpływ, zgadłam? Wszyscy wiedzą, że czaruje w głowach.  Wszys-
tkie to czujemy! Psuje wszystkim święto!
     - Przecież tylko siedzi na boku - zaprotestowała niania.
     - Tak, ale jak siedzi, jeśli wolno spytać?
     Niania wyjrzała zza straganu.
     -  No...  chyba  zwyczajnie. Wie pani... Zgięta w połowie, z
kolanami...
     - Proszę posłuchać, Gytho Ogg... - Letycja uniosła palec.
     - Jeśli chcecie, żeby sobie poszła, to same jej  powiedzcie!
- warknęła niania. - Mam już dosyć...
     Przerwał jej rozpaczliwy krzyk dziecka.
     Czarownice spojrzały po sobie, a potem biegiem ruszyły przez
pole do Szczęśliwego Połowu.
     Mały  chłopczyk  leżał  na  ziemi  i szlochał. Był to Pewsey,
najmłodszy wnuk niani.
     Poczuła  lód w żołądku. Chwyciła dziecko na ręce i spojrzała
wrogo na babcię.
     - Co mu zrobiłaś, ty... - zaczęła.
     -  Nieciemlalii!  Nieciemlali!  Ciemzołnieza!  Ciemzołnieza-
zołniezaZOOŁNIEEZA!!!
     Dopiero  teraz  niania  zauważyła  szmacianą lalkę w brudnej
rączce Pewseya oraz wyraz zapłakanej, urażonej wściekłości na tym
kawałku twarzy, który pozostał widoczny wokół rozwartych do wrza-
sku ust...
     - JaciemciemZOŁNIEZAA!
     ...a potem miny innych czarownic i twarz  babci  Weatherwax.
Poczuła  straszliwy, lodowaty wstyd, przelewający się przez buty.
     - Mówiłam, że może ją wrzucić z powrotem i spróbować jeszcze
raz - wyjaśniła zmartwiona babcia. - Ale nie chciał słuchać.
     - ...ciemZOŁ...
     - Pewsey,  jeśli  natychmiast  nie  przestaniesz wrzeszczeć, 
niania... - zaczęła niania Ogg i rzuciła najstraszniejszą groźbę,
jaka  jej  przyszła  do  głowy:  -  ...niania już nigdy nie da ci
cukierka!
     Pewsey zamknął buzię, wstrząśnięty tą  niewyobrażalną  karą.
Ale  wtedy, ku przerażeniu niani, Letycja Skorek wyprostowała się
i wystąpiła naprzód.
     - Panno Weatherwax, wolałybyśmy, aby pani stąd odeszła.
     - W czymś przeszkadzam? - przestraszyła się babcia. - Miałam
nadzieję,  że nie. Nie chcę nikomu przeszkadzać. On tylko wyłowił
lalkę i...
     - Pani... Pani niepokoi ludzi.
     Lada moment, pomyślała niania. Lada chwila podniesie  głowę,
zmruży  oczy, i jeśli Letycja nie cofnie się o dwa kroki, to jest
twardsza ode mnie.
     - Nie mogę zostać i popatrzeć? - spytała cicho babcia.
     - Wiem, w co pani gra. Chce pani zepsuć całe święto, prawda?
Nie  może  pani  znieść myśli o przegranej, więc zaplanowała pani
coś paskudnego.
     Trzy kroki, uznała niania. Inaczej nie zostanie  nic  oprócz
kości. Już zaraz...
     - Nie chciałam niczego zepsuć - zapewniła babcia. Westchnęła
ciężko i wstała. - Może rzeczywiście pójdę do domu...
     - Nigdzie nie pójdziesz! - oświadczyła niania Ogg i  pchnęła
ją z powrotem na krzesło. - Co ty o tym myślisz, Beryl Dismass? A
ty, Letty Parkin?
     - One wszystkie... - zaczęła Letycja.
     - Nie ciebie pytam!
     Czarownice za plecami Letycji unikały wzroku niani.
     - Wiesz, nie o to chodzi... Znaczy, nie uważamy... - zaczęła
niepewnie  Beryl.  -  Przecież...  zawsze  bardzo szanowałyśmy...
ale... wiesz, to ma być święto dla wszystkich...
     Umilkła. Letycja tryumfowała.
     - Doprawdy? Może rzeczywiście powinnyśmy już  iść  -  rzekła
kwaśnym  tonem niania. - Nie odpowiada mi tutejsze towarzystwo. -
Rozejrzała się. - Agnes! Pomóż mi odprowadzić babcię do domu.
     - To niepotrzebne... - szepnęła babcia, ale dwie  czarownice
chwyciły  ją  pod  ręce  i  łagodnie  pchnęły  przez tłum. Ludzie
rozstępowali się przed nimi, a potem patrzyli, jak odchodzą.
     - W tej sytuacji to chyba najlepsze wyjście dla wszystkich -
stwierdziła Letycja.
     Kilka czarownic starało się omijać wzrokiem jej twarz.

                           -oOo-

     W  babcinej kuchni całą podłogę zaścielały ścinki materiału,
a zakrzepły dżem ściekał soplami ze stołu i tworzył  niewzruszoną
bryłę  na  podłodze.  Garnek odmakał w kamiennym zlewie, ale było
jasne, że prędzej przerdzewieje żelazo, niż zmiękną w nim resztki
dżemu.
     Obok stał rządek pustych słoików po marynatach.
     Babcia usiadła i złożyła ręce na kolanach.
     - Napijesz się herbaty, Esme? - zaproponowała niania Ogg.
     -  Nie,  moja droga, dziękuję. Wracajcie na Próby. Dam sobie
radę.
     - Jesteś pewna?
     - Posiedzę tu sobie cichutko. Nie przejmujcie się mną.
     - Ja nie wracam! - syknęła  Agnes,  kiedy  tylko  wyszły  za
próg. - Nie podoba mi się uśmiech Letycji...
     -  Mówiłaś  kiedyś,  że  nie podoba ci się zmarszczone czoło
Esme.
     - Owszem, ale zmarszczkom można zaufać.  Hm...  Nie  sądzisz
chyba, że traci...
     -  Jeśli nawet, nikt nie zdoła tego odkryć - odparła niania.
- A teraz wracajmy. Jestem przekonana, że ona coś planuje...
     Żebym tylko  wiedziała,  co  takiego,  myślała.  Nie  zniosę
dłużej tego wyczekiwania.

                             -oOo-

     Zanim  jeszcze  wróciły  na  pole, wyczuła rosnące napięcie.
Oczywiście, napięcie było zawsze - to przecież element Prób.  Tym
razem  jednak  miało  gorzki,  nieprzyjemny  posmak. Zabawy wciąż 
trwały,  ale  zwykli ludzie odchodzili, wystraszeni dziwnym uczu-
ciem,  którego nie potrafili określić, które jednak określiło dla
nich  czas zakończenia święta. Same czarownice przypominały akto-
rów  na  dwie  minuty  przed końcem filmu grozy, kiedy wiedzą, że 
potwór lada chwila zaatakuje po raz ostatni, pytanie tylko, przez
które drzwi wskoczy.
     Grupa  czarownic  otaczała  Letycję. Niania słyszała podnie-
sione głosy. Szturchnęła którąś, stojącą  z  boku  i  obserwującą
wszystko posępnym wzrokiem.
     - Co się dzieje, Winnie?
     - Reena Trump zawaliła swój występ i jej koleżanki twierdzą,
że powinna spróbować jeszcze raz, bo była strasznie zdenerwowana.
     - To przykre.
     - A Virago Johnson uciekła, bo jej zaklęcie pogodowe się nie
udało.
     - Zniknęła w chmurach, co?
     - Ja sama cała się trzęsłam. Masz szansę, Gytho.
     - Wiesz przecież, Winnie, że nigdy nie zależało mi na nagro-
dach. Liczy się udział.
     Czarownica zerknęła na nią z ukosa.
     -  Mówisz to tak, że prawie można by ci uwierzyć - mruknęła.
     Podeszła babunia Beavis.
     - Twoja kolej, Gytho - oznajmiła. -  Postaraj  się,  dobrze?
Jak  dotąd  jedyną  konkurentką jest pani Weavitt i jej gwiżdżąca
żaba, chociaż,  szczerze  mówiąc,  nie  umiała  powtórzyć  żadnej
melodii. Biedactwo było istnym kłębkiem nerwów.
     Niania  Ogg  wzruszyła  ramionami  i  wkroczyła między liny.
Gdzieś w oddali ktoś dostał ataku histerii, a szlochy  przerywało
czasem pełne troski pogwizdywanie.
     W przeciwieństwie do magii magów, magia czarownic nie wymaga
zwykle korzystania z wielkich,  pierwotnych  mocy.  Różnica  jest
taka,  jak  między  młotem  a lewarem. Czarownice na ogół szukają
właściwego punktu, gdzie niewielka zmiana  przyniesie  odpowiedni
rezultat.  Aby  wywołać  lawinę, można albo wstrząsnąć górą, albo
dokładnie wyznaczyć miejsce, gdzie powinien upaść płatek  śniegu.
     Tego  lata  niania  dla  rozrywki  pracowała  nad  Słomianym
Człowiekiem.  Uznała,  że  to  idealna  sztuczka.  Była  zabawna,
odrobinę dwuznaczna, łatwiejsza, niż się wydawała, ale dowodziła,
że się stara. No i praktycznie nie miała szans na wygraną.
     Niech to licho! Liczyła, że pokona  ją  ta  żaba.  W  letnie
wieczory słyszała przecież, jak pięknie gwiżdże.
     Skoncentrowała się.
     Źdźbła  słomy  poruszyły  się  na  ściernisku. Musiała tylko
wykorzystać podmuchy wiatru, snujące się nad polami, pozwolić  im
działać tutaj i tutaj, zakręcić spiralą w górę i...
     Usiłowała  opanować  drżenie  rąk.  Robiła to przecież setki
razy - mogłaby powiązać tę słomę w supły. Wciąż  jednak  widziała
twarz   Esme   Weatherwax,  siedzącej  nieruchomo,  zdziwionej  i
zakłopotanej, gdy niania Ogg przez sekundę gotowa była zabijać...
     Zdołała  jakoś ustawić nogi, sugestię ramion i głowy...  Wi-
dzowie nagrodzili ją oklaskami. A potem zbłąkany  powiew  chwycił
dzieło, nim zdążyła się skupić na jego pierwszym kroku, i rozrzu-
cił w stos bezużytecznej słomy.
     Wykonała kilka nerwowych gestów, próbowała zmusić  Człowieka
do powstania. Przekręcił się tylko, zaplątał i znieruchomiał.
     Zabrzmiały nerwowe, sporadyczne oklaski.
     - Przepraszam... Jakoś mi dzisiaj nie wychodzi - wymamrotała
niania i zeszła z areny.
     Sędziny zebrały się na naradę.
     - Moim zdaniem, żaba całkiem dobrze sobie radziła -  oświad-
czyła niania trochę głośniej, niż było to konieczne.
     Wiatr, tak niechętny jeszcze przed chwilą, dmuchnął mocniej.
Psychiczny mrok otaczający Próby, uległ teraz  wzmocnieniu  przez
rzeczywisty zmierzch.
     Ciemny  stos  drewna  wznosił  się na krańcu pola. Jak dotąd
nikt nie miał serca, by go podpalić. Niemal wszyscy poza  czarow-
nicami wrócili do domów. Wszelka radość odpłynęła już dawno.
     Sędziowski  krąg  rozstąpił  się  i Letycja Skorek ruszyła w
stronę zawodniczek. Jej uśmiech tylko odrobinę stężał w  kącikach
ust.
     - No cóż, to była trudna decyzja - zaczęła wesoło. - Ale cóż
za wyrównany poziom! Wybór nie należał do łatwych...
     Między mną a żabą, która zapomniała, jak się gwiżdże, za  to
łapa  uwięzła jej w mandolinie, pomyślała niania. Zerknęła na swe
siostry czarownice. Niektóre znała od sześćdziesięciu lat... Gdy-
by  kiedykolwiek czytała książki, mogłaby teraz tak samo czytać w
ich twarzach.
     - Wszystkie  wiemy,  kto  zwyciężył,  pani  Skorek - rzekła,
przerywając potok słów.
     - O czym pani mówi, pani Ogg?
     -  Nie  ma  wśród nas ani jednej, która potrafiłaby się dziś
skupić jak należy. A większość miała szczęśliwe amulety.  Czarow-
nice? Kupujące szczęśliwe amulety?
     Kilka kobiet spuściło głowy.
     - Nie rozumiem, dlaczego wszyscy tak się boją panny Weather-
wax! Bo ja na pewno nie! Myśli pani, że rzuciła na nas urok?
     - I to dość potężny, sądząc po działaniu - potwierdziła nia-
nia. - Proszę posłuchać, pani Skorek. Żadna dziś nie wygrała, nie
tym, co udało się nam pokazać.  Wszystkie  to  wiemy.  Więc  może
zwyczajnie wróćmy do domów, co?
     -  Stanowczo nie! Dałam za ten puchar dziesięć dolarów i za-
mierzam go wręczyć...
     Martwe liście zaszeleściły na drzewach.
     Czarownice skupiły się bliżej siebie.
     Zagrzechotały gałęzie.
     - To wiatr - szepnęła niania Ogg. - Tylko...
     A potem babcia po prostu stała obok. Jakby dopiero teraz za-
uważyły,  że  stoi  tam  przez cały czas. Potrafiła wtapiać się w
tło.
     -  Pomyślałam,  że  przyjdę  zobaczyć,   kto   zwyciężył   -
powiedziała. - Dołączę do oklasków i w ogóle...
     Letycja podeszła do niej, czerwona ze złości.
     - Grzebałaś ludziom w głowach?! - wrzasnęła.
     -   Jak  mogłabym  tego  dokonać,  pani  Skorek?  -  spytała
grzecznie babcia. - Wobec tylu amuletów?
     - Kłamiesz!
     Niania Ogg usłyszała liczne syknięcia, a jej  było  najgłoś-
niejsze. Słowa są życiem czarownic.
     - Nigdy nie kłamię, pani Skorek.
     - Czy zaprzeczasz, że postanowiłaś zepsuć mi dzień?
     Niektóre  z czarownic, na obrzeżach grupy, zaczęły się wyco-
fywać.
     - Przyznaję, że mój dżem nie każdemu mógł przypaść do smaku,
ale nigdy... - zaczęła skromnie babcia.
     - Rzuciłaś wpływ na wszystkich!
     - Chciałam tylko pomóc, może pani spytać kogokolwiek...
     -  Zrobiłaś  to! Przyznaj! - Głos Letycji był skrzekliwy jak
wrzask mewy.
     - I z pewnością nie rzucałam...
     Babcia odwróciła głowę, gdy Letycja uderzyła ją w twarz.
     Przez chwilę nikt nie oddychał... Nikt nawet nie drgnął.
     Babcia podniosła rękę i powoli roztarła policzek.
     - Sama wiesz, że mogłabyś to zrobić bez trudu!
     Niania miała wrażenie, że krzyk Letycji odbija się echem  aż
od gór.
     Puchar wypadł jej z rąk i zaszeleścił na słomie.
     Cała  scena  nabrała życia. Dwie siostry czarownice podeszły
szybko, chwyciły Letycję za ramiona i  odciągnęły  łagodnie.  Nie
protestowała.
     Wszystkie  pozostałe  czekały,  co  zrobi babcia Weatherwax.
Uniosła głowę.
     - Mam nadzieję, że pani Skorek nic  nie  dolega  -  odezwała
się. - Wydawała się nieco... podenerwowana.
     Odpowiedziało jej milczenie. Niania Ogg podniosła upuszczony
puchar i postukała w niego palcem.
     - Hmm - mruknęła. -  Tylko  pozłacany.  Jeśli  zapłaciła  za
niego  dziesięć  dolarów,  to  ktoś  biedaczkę  okradł. - Rzuciła
puchar babuni Beavis, która chwyciła go w powietrzu. - Oddaj  jej
jutro, dobrze?
     Babunia  kiwnęła  głową,  starannie  unikając  wzroku  babci
Weatherwax.
     - Ale nie musimy psuć sobie całego święta - zawołała  wesoło
babcia.  -  Niech ten dzień skończy się, jak należy! Tradycyjnie.
Pieczone  ziemniaki,  prawoślaz  i  opowieści  przy  ognisku.   I
wybaczenie. Co było, minęło.
     Niania wyczuła nagłą, ogarniającą wszystkich ulgę. Czarowni-
ce nabrały życia, kiedy tylko pękł czar, którego od początku wca-
le nie było. Nastąpiło ogólne prostowanie ramion i początki krzą-
taniny, gdy ruszały do juków przy miotłach.
     - Hopcroft dał mi cały worek ziemniaków -  powiedziała  nia-
nia,  kiedy  wokół  nich  zabrzmiały swobodne rozmowy. - Pójdę je
przyciągnąć. Możesz rozpalić ogień, Esme?
     Nagła zmiana w powietrzu kazała  jej  podnieść  głowę.  Oczy
babci lśniły w półmroku.
     Niania miała dość rozsądku, by rzucić się na ziemię.
     Dłoń babci Weatherwax uniosła się w górę łukiem, jak kometa,
a iskry trysnęły na boki.
     Stos drewna eksplodował. Błękitnobiały  płomień  strzelił  w
górę  i  zatańczył  na tle nieba, rysując cienie na ścianie lasu.
Strącał kapelusze, przewracał stoły, tworzył figury, zamki, sceny
ze sławnych bitew, splecione dłonie i tańce w kręgu. Pozostawił w
oczach fioletowe obrazy, wypalone aż do mózgu...
     A potem przygasł i zmienił się w zwykłe ognisko.
     - Nic nie mówiłam o zapominaniu - stwierdziła babcia.

                           -oOo-

     Kiedy babcia Weatherwax i niania Ogg wracały o świcie do do-
mu, ich buty nurzały się we mgle. Ogólnie, była to przyjemna noc-
ka.
     Po dłuższej chwili odezwała się niania.
     - To nie było miłe, co zrobiłaś.
     - Nic nie zrobiłam.
     - No tak... To nie było miłe, czego  nie  zrobiłaś.  To  jak
odsunąć komuś stołek, kiedy właśnie chce usiąść...
     - Ludzie, którzy nie patrzą, na czym siadają, powinni lepiej
zostać na stojąco.
     Deszcz zaszeleścił na liściach  -  jeden  z  tych  krótkich,
przelotnych  deszczów,  które powstają, gdy kilka kropli nie chce
się wiązać z grupą.
     - No dobrze - ustąpiła niania. - Ale byłaś trochę okrutna.
     - Słusznie - przyznała babcia.
     - A niektórzy mogą pomyśleć, że trochę złośliwa.
     - Słusznie.
     Niania zadrżała. Myśli, jakie  przebiegły  jej  przez  głowę
przez te kilka sekund, kiedy Pewsey zaczął krzyczeć...
     - Nie dałam wam żadnego powodu - rzekła babcia. - Nikomu nie
wsadziłam do głowy nic, czego tam wcześniej nie było.
     - Przykro mi, Esme.
     - Słusznie.
     - Ale... Letycja  nie  chciała  być  okrutna.  Owszem,  jest
zarozumiała i zawzięta...
     -  Znasz mnie, odkąd byłyśmy dziewczynkami, prawda? - przer-
wała jej babcia. - Przez lata tłuste i chude, dobre i złe?
     - No oczywiście, ale...
     - I nigdy nie przyszło ci do głowy, żeby powiedzieć:  "Mówię
to jako przyjaciółka", prawda?
     Niania  pokręciła  głową.  To rzeczywiście ważny punkt. Nikt
choć odrobinę przyjazny nie powiedziałby czegoś takiego.
     - A właściwie jaką władzę  daje  czarownictwo?  -  zaintere-
sowała się babcia. - To głupie słowo.
     - Nie mam pojęcia - odparła niania. - Prawdę mówiąc, ja zos-
tałam czarownicą, żeby łapać chłopców.
     - Myślisz, że nie wiem?
     - A dlaczego ty zostałaś czarownicą, Esme?
     Babcia przystanęła, spojrzała w mroźne  niebo,  a  potem  na
ziemię.
     - Sama nie wiem - wyznała. - Chyba żeby wyrównać rachunki.
     I to jest to, pomyślała niania.
     Jeleń  odbiegł pospiesznie, kiedy stanęły przed domkiem bab-
ci.
     Przy drzwiach kuchennych wyrósł stos równo ułożonego  drewna
na  opał,  a  na progu leżały dwa worki. W jednym znalazły wielki
ser.
     - Wygląda na to, że byli tu Hoprocft i Poorchick - zauważyła
niania.
     - Hmm...
     Babcia  obejrzała  starannie, choć z błędami zapisaną kartkę
papieru przyczepioną do drugiego worka: Szanowna Pani Weatherwax,
bedem szczyrze wdzieczny, jeśli pozwoli pani nazwać tą nowo wspa-
paniało  odmiane  "Esme Weatherwax". Łączem wyrazy szacunku i ży-
czem dobrego zdrowia, Percy Hopcroft.
     - No, no, no. Ciekawe, kto mu podsunął ten pomysł.
     - Nie mam pojęcia - zapewniła niania.
     - Mogłabym się założyć, że nie masz.
     Powąchała  worek  podejrzliwie,  rozwiązała sznurek i wyjęła
jedną Esme Weatherwax.
     Była okrągła, odrobinę spłaszczona i  szpiczasta  na  jednym
końcu. Była cebulą.
     Niania Ogg przełknęła ślinę.
     - Przecież mówiłam mu, żeby...
     - Słucham?
     - Nie, nic.
     Babcia  Weatherwax obracała cebulę w dłoniach, raz po raz, a
świat - za pośrednictwem niani Ogg - oczekiwał  wyroku.  Wreszcie
podjęła decyzję, która wyraźnie sprawiła jej satysfakcję.
     - Bardzo pożyteczna rzecz taka cebula - stwierdziła. - Twar-
da. Ostra.
     - Dobra dla organizmu - dodała niania.
     - Dobrze się trzyma. Poprawia smak.
     - Pikantna... - W przypływie ulgi niania Ogg pogubiła się  w
metaforze. - Pasuje do sera...
     -  Nie musimy się posuwać aż tak daleko. - Babcia Weatherwax
delikatnie odłożyła cebulę do worka. Głos miała niemal serdeczny.
- Zajrzysz na filiżankę herbaty, Gytho?
     - Ee... Chyba lepiej już pójdę...
     - Jak chcesz.
     Babcia  przymknęła  drzwi, ale nagle znieruchomiała, a potem
uchyliła je znowu. Niania dostrzegła błękitne oko obserwujące  ją
przez szczelinę.
     -  Ale  miałam  rację, prawda? - rzuciła babcia. To nie było
pytanie.
     Niania kiwnęła głową.
     - Miałaś.
     - To miło.